ދުންފުހުން ދިވެހި އުދަރެސް ބައްދައިފި
ދުންފުހުގެ އަސަރު އެންމެ ބޮޑަށް ކުރަނީ ޑިސެންބަރު ނިމޭއަތުންގޮސް ޖަނަވަރީއާއި ފެބްރުއަރީގައި.
ކުރެހުމާއި ޑިޒައިން: ޑޮސެއިން
11 ޖެނުއަރީ
ދިވެހިރާއްޖޭގެ މައްޗަށް އަހަރަކު އެއްފަހަރު ފައިބައިގެން އަންނަ ދުންފުހުގެ ކަންތައް ޚާއްޞަކޮށް މިއަހަރު އިހުނަށްވުރެ ގޯސް ވެފައިވެއެވެ. ސޯޝަލް މީޑިޔާ އަދި ޚަބަރުފަތުރާ ވަޞީލަތްތަކުން މިކަން ކަވަރުކޮށް، ސަލާމަތުގެ އިންޒާރުތައް ޝާޢިއުކޮށްފައި ވެއެވެ. ޢާންމު ޞިއްޙަތާއި އިޤްތިޞާދަށް ކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރުގެ ވާހަކަތައްވެސް ޢާންމުވެފައި ވެއެވެ. އެންމެ ބޮޑު އެއް ކަންބޮޑުވުމަކީ ސްކޫލް ބަންދު ދުވަސްވަރާއި، ފަތުރުވެރިން އެންމެ ގިނައިން އަންނަ ދުވަސްވަރާ، ދުންފުހުގެ ދުވަސްވަރާ އެއްދުވަސް ވަރަކަށް ވީމައެވެ.
އެންމެ ދެކުނުގެ އަތޮޅުތައް ފިޔަވައި، ބުދަ ދުވަހު މުޅި ރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދުގެ ވައިގެ ސާފުކަން އިންޑެކްސް އިން ބަލާއިރު 100 އަށް ވުރެ މަތީގައެވެ. މިއީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މިންގަނޑުތަކުގައި ބުނާގޮތުން ނަމަ "ނާޒުކު ޙާލަތުގައި ތިބި ފަރާތްތަކުގެ ޞިއްޙަތަށް ނުރަނގަޅު" މިންވަރެކެވެ. ތިން ސަރަޙައްދެއްގައި 150 އަށް ވުރެ މައްޗަށް ގޮސް "ޞިއްޙަތަށް ނުރަނގަޅު" ކެޓަގަރީއަށް އަރާފައި ވެއެވެ. އިންޑެކްސް މިހިސާބަށް މައްޗަށް ގޮސްފިނަމަ، ހިތާއި، ފުއްޕާމެޔަށް ނޭދެވޭ އަސަރު ފޯރުމާއި، އުނދަގޫ ކުރިމަތިވުމުގެ ފުރުޞަތު އާދައިގެ މީހުންނަށް، އެންމެންނަށްވެސް އޮންނާނެއެވެ.
މެޓް އޮފީހުން ޢާންމުކުރި ލިޔުމުގައި ވަނީ ދުންފުހުގެ އަސަރު ދިވެހިރާއްޖެއަށް ނުހަނު ބޮޑުކޮށް ކުރަމުންދާ ކަމަށާއި، އިރުއުތުރުން ޖެހޭ ވައިގެ ސަބަބުން، ދުންފުހުގެ އަސަރު ކުރިއަށް އޮތް 4 ދުވަހަށް ކުރަމުންދާނެ ކަމަށެވެ.
"އަނެއްކާވެސް"
މެޓް އޮފީހުން ޢާންމުކުރި ބަޔާނުން ރިވެލިކުރަނީ މުޅި ދެކުނު އޭޝިޔާގެ ވައިގެ ސާފުކަމުގެ ޙާލަތެވެ.
ކޮންމެ އަހަރަކު ޑިސެމްބަރު މަހު ހުޅަނގުން އިރުވަޔަށް ވައި ބަދަލުވާއިރު، އިރުއުތުރުގެ މޫސުމީ ވައިރޯޅިތައް އިންޑިއާ ބައްރުން ދެކުނަށް ފައިބައިގެން އާދެއެވެ. މުޅި އުދަރެސް ބައްދާ، އަނދިރިކުރަނީ އެ ވައިގައި ހުންނަ ގެދަބުޅިންނެވެ. ސައިންސްވެރިން މިބާވަތަށް ފައިބައިގެން އަންނަ ދުންފުހުގެ ވިލާގަނޑަށް ކިޔަނީ "އެޓްމޮސްފެރިކް ބްރައުން ކްލައުޑް" އެވެ. މި ދުންފުހުގެ އަޞްލަކީ މުޅި ދެކުނު އޭޝިއާގައި އުޅަނދުފަހަރުން ދޫކުރާ ގޭހާއި، އަޅި އަންދައިގެން ކަރަންޓު އުފައްދާ އިންޖީނުގެތަކުން ނުކުންނަ ގަދަބުޅިއާއި، ދަނޑުވެރިން ބިންހުޅު ޖެހުމާއި، ކެއްކުމަށް ދަރު އެންދުމުން އަރާ ދުމާއި، ހިރަފުހުގެ އެތިއެތިކޮޅެވެ.
މިކަން މިހެންވަމުންދާކަން އެންމެ ފުރަތަމަ ފާހަގަކުރެވުނީ 1990 ގެ އަހަރުތަކުގެ ފަހުކޮޅު ކުރިއަށް ގެންދިޔަ "އިންޑިޔަން އޯޝަން އެކްސްޕެރިމަންޓް" އިންނެވެ. ދިރާސާވެރިންނަށް ޙައިރާންކަން ލިބުނީ އިންޑިއާ ބައްރުން ފައިބައިގެންދާ ދުންފުހުގެ ފަށަލައެއްފަދަ ވިލާގަނޑު އިންޑިޔާ ކަނޑުގެ ދެކުނަށްވެސް ދެމި، ފެތުރިފައިވާ ތަން ފެނުމުންނެވެ.
ދެކުނު އޭޝިއާ ސަރަޙައްދުން "ބްލެކް ކާބަން" އާއި ސަލްފަރ ޑައިއޮކްސައިޑް ދޫކުރާ މިންވަރު 1930 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ގާތްގަނޑަކަށް ހަ ގުނަ އިތުރުވެފައިވާއިރު، ދިރާސާތަކުން ދައްކަނީ މޫސުމީ ބަދަލުތަކާއި، އިރުގެ އަލި ބިމުގެ މައްޗަށް ފޯރާ މިންވަރު މަދުވުމާއި، ހިމާލަޔާ ފަރުބަދަތަކުގައިވާ ގަނޑުފެނުގެ ޝީޓުތައް (ގްލޭޝިއަރ) ވިރި، ގިރުމަށްވެސް މި ތަޣައްޔަރުކަން އެހީވާ ކަމަށެވެ.
ރާއްޖެ އޮންނަނީ ސީދާ މި މޫސުމީ ތަޣައްޔަރުގެ ފަށަލަ ވައިގެ ތެރޭގައި ދަތުރުކުރާ މަގުގައެވެ.
ޑިސެމްބަރު މަހުގެ ކުރީކޮޅު "މޯލްޑިވިއަން"ގެ ޕައިލެޓަކުވަނީ ތަޣައްޔަރު ވައިގެ ފަށަލައިގެ މަތިން، ފޮޓޯއެއް ނަގައި، ސޯޝަލް މީޑިޔާގައި ޙިއްސާކޮށްފައެވެ. ސާލެއްހެން އެއްވަރަކަށް ބިންގަނޑު ދާފަރާވާނެހެން އެ ތަޣައްޔަރުގެ ފަށަލަ އޮންނާތީ އެ ފޮޓޯއިން ފެނެއެވެ.
ދިރާސާއިން ދައްކާ ކަންކަން
ދެ އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އަށް ތަނެއްގައި ވައިގެ ސާފުކަން މޮނީޓަރ ކުރި މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޔުނިވާރސިޓީގެ ދިރާސާވެރިންގެ ހޯދުންތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ވާރޭ ތަދު، ހޫނު މޫސުމުގެ 67 އިންސައްތަ ދުވަސްތަކުގައި ވައިގެ ކޮލިޓީ ހުންނަނީ، ވޯލްޑް ހެލްތު އޯގަނައިޒޭޝަން (ޑަބްލިއުއެޗްއޯ)އިން ކަނޑައަޅާފައިވާ 24 ގަޑިއިރަށް ޕީއެމް2.5 ހުންނާންޖެހޭ ވަރަށްވުރެ މަތީގައެވެ. ޔަޢުނީ 2.5 މައިކްރޯ މީޓަރަށްވުރެ (އިންސާނެއްގެ އިސްތައްޓަކަށް ވުރެ 30 ގުނަ ތުނި) ކުޑަ ހަރު އަދި ދިޔާ އެތިއެތިކޮޅު ވައިގައި ހުންނަ މިންވަރެވެ. އެވްރެޖުކޮށް އަހަރަކަށް ބަލާއިރު އެމިންވަރު ހުރީ، ޑަބްލިއުއެޗްއޯގެ މިންގަނޑަށްވުރެ ދޭއް ނުވަތަ ތިން ގުނަ މަތީގައެވެ.
ދިރާސާގެ މުއްދަތުގައި މިކަން ބޮޑަށް ގޯސްވެގެން ދިޔައެވެ. ދިރާސާގެ ދެވަނަ އަހަރު އޭގެ ކުރީ އަހަރަށްވުރެ ތަޣައްޔަރުކަން ބޮޑުކަމަށް ރެކޯޑު ކުރެވުނެވެ.
2015 ވަނަ އަހަރު ކުރި ދިރާސާއަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ވާރޭ ތަދު، ހޫނު މޫސުމުގައި މާލޭގެ މައްޗަށް އަރައިގެން އަންނަ އެންމެ ކުދި، ހިމަ، ޒައްރެއްފަދަ ގެދަބުޅީގެ އެތިއެތިކޮޅު މާލެއާ ހަމައަށް ފޯރަނީ އިންޑީއާ ބައްރުގެ ތެރެއިން ލާފައި، ފިސާރި ދުރުން ދަތުރުކޮށްފައި، އައިހެވެ. އެ ދިރާސާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި 71 އިންސައްތަ ސާމްޕަލް ޑަބްލިއުއެޗްއޯގެ ގައިޑްލައިންތަކަށް ވުރެ ހުރީ ގޯސްކޮށެވެ. އަދި އެންމެ އުތުރުގެ އަތޮޅު ހަނިމާދޫ އޮބްޒަވޭޓަރީގައި އެއަށްވުރެ ވެސް ތަޣައްޔަރުކަން ބޮޑު ސާމްޕަލްތައް ރެކޯޑުކުރެވިފައި ވެއެވެ.
އިރުވައި މޫސުމުގެ ވައިރޯޅިތައް އެވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މުޅި ޖަޒީރާގެ މައްޗަށް ތަޣައްޔަރު ވައިގެ ފަށަލަ ފަތުރާފައެވެ. ހަމައެކަނި ސަލާމަތްވަނީ އީކުއޭޓަރުން ދެކުނުގައިވާ އަތޮޅުތަކެވެ.
ވިލިމާލެ އަރަތަކަށް
ދުންފުހުގެ ކަވަރޭޖުގައި ވިލިމާލެއާ ގުޅުވައި ދެކެވެނީ އަރަތެއް ފަދަ ވާހަކައެކެވެ. ވިލިމާލޭގެ ވައިގެ ސާފުމިން މާލެއަށް ވުރެ އާދައިގެ ގޮތެއްގައި ގޯހެވެ. ގިނަ ފަހަރު 30 އާއި 50 އާއި ދެމެދުގެ ޢަދަދެއްގެ އޭކިޔުއައި ޕޮއިންޓު ގޯހެވެ. ބުދަ ދުވަހު މާލޭގައި އެވްރެޖުކޮށް އޭކިޔުއައި ހުރީ 122 އޭކިޔުއައި ގައެވެ. އެއީ ހަމަ އެ ދުވަހު ވިލިމާލޭގައި ހުރީ 172 އޭކިޔުއައި ގައެވެ.
ވިލިމާލެއަކީ ފެހިކަން ބޮޑު، އިންޖީނުލީ އުޅަނދު އަމުދުން ނެތް އަވަށެކެވެ. ވަށައިގެން މޫދާއި، ކަނޑެވެ. ވައިރޯޅިތައް ރަށުތެރެއަށް ހުރަހެއް ނެތި އަރައި، ފައިބަމުން ދެއެވެ. އެއްވެސް ތަނެއްގައި ސާފު ވައި ހުންނާނޭނަމަ، އެތަނަކީ ވިލިމާލެކަމަށް ބުއްދީގެ ހަމައިން ވިސްނައިގަނެވެއެވެ.
އާބަން ކްލައިމެޓޮލޮޖީގެ ތަޖުރިބާ ލިބިފައިވާ އެންވަޔަރަންމަންޓް މިނިސްޓްރީގެ އެއާރ ކޮލިޓީ އެނަލިސްޓެއް ކަމަށްވާ އާމިނަތު މައިހާ ޙަމީދު ވިދާޅުވީ، ވިލިމާލޭގައި މާ ވައިނުސާފުކަމަށް އެދައްކަނީ، ބޭނުންކުރާ އާލާތުގައިވާ ސެންސަރުގެ ގޮތުން ކަމަށެވެ.
ވިލިމާލޭގައި ހުންނަ މެޝިނުގައި ބޭނުންކުރާ ހާޑްވެޔާރއާއި މާލެއާ ތަފާތެވެ. މާލޭގައި ވައިގެ ސާފުކަން ވަޒަންކުރަނީ "އެއާގްރޭޑިއަންޓް" ސެންސަރެކެވެ. ވިލިމާލޭގައި ބޭނުންކުރަނީ "އައިކިއުއެއާ އެއާވިޝުއަލް" އެކެވެ. މި ދެ ސެންސަރަކީ ވެސް އޮޕްޓިކަލް ސެންސަރެވެ. އެހެނަސް، ޚާއްސަކޮށް ދިވެހިރާއްޖެ ފަދަ ޓްރޮޕިކަލް ވައިގެ ތެތްކަން މަތީ ޤައުމުތަކުގައި، މި އާލާތްތަކުން ޑޭޓާ ޕްރޮސެސް ކުރާ ގޮތް ތަފާތެވެ.
"އަގުހެޔޮ ސެންސަރުތަކުން ވައި ހިއްކައެއް ނުލާނެ، އެހެންވީމާ ޕާޓިކަލްތަކަށް ވައިގެ ތެތްފިނިކަން ދަމައިގަނޭ، އެކަން ސެންސަރަށް ނަގައިގަނެވެނީ އިތުރު ޕީއެމް އެއްގެ ގޮތުގައި،" މައިހާ މޯލްޑިވްސް އިންޑިޕެންޑުގައި ވިދާޅުވި އެވެ. މިކަން މިހެންވާތީ، ރީޑިންގްގެ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުކުރާން އެކި އާލާތުގައި އެކި އެލްގޮރިތަމް ބޭނުން ކޮށް އުޅެއެވެ.
އޭނާ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ ޕީއެމް2.5 ގައި ކުޑަ ތަފާތެއް އުޅުނަސް، އޭކިއުއައި އަށް ބަދަލުކުރީމާ، ވަރަށް ބޮޑު ތަފާތެއްކަމުގައި ފެނުން އެކަށީގެންވާ ކަމަށާއި، އެގޮތުން ކޮޑި މީޓަރަކަށް 10 ނުވަތަ 15 މައިކްރޯގްރާމް ދެއްކިޔަސް، އޭކިޔުއައި އަށް ބަދަލުކުރީމާ 30 ނުވަތަ 50 ޕޮއިންޓުގެ ފަރަގެއް ދައްކަފާނެ ކަމަށެވެ. އެހެންވީމާ އަޞްލުގައި މާލެއާއި ވިލިމާލެއާ ދެމެދު ވައިގެ ސާފުކަމުގައި މާކަށް ބޮޑު ތަފާތެއް އުޅެނީއެއް ނޫނެވެ.
ސެންޓާރ ފޯ މެރިޓައިމް ސްޓަޑީޒް (ސީއެމްއެސް) އިން ބަހައްޓާފައި ހުރި ވައިގެ ސާފުކަން ވަޒަންކުރާ އާލާތުން ދައްކާ ނަތީޖާއަށް، ބްރިޖްގެ މަސައްކަތް ކުރާތީ، އެމަސައްކަތުގެ ތަޣައްޔަރުކަމުން އަސަރުކުރަނީތޯ ޓެސްޓުކުރާން، މޯލްޑިވްސް އިންޑިޕެންޑެންޓުން ގަނެފައިވާ މެޝިނެއް ވިލިމާލޭގެ ހުޅަނގު ކޮޅު އަތިރިމައްޗާ ކައިރީގައި ބަހައްޓާފައި ވާނެއެވެ.
ކުރި ޓެސްޓުތަކުން ފެނުނީ ސީއެމްއެސް ގެ މެޝިނުން ދައްކާ ނަތީޖާއަށްވުރެ، މިނޫހުން ވިލިމާލެ ހުޅަނގު ފަރާތުގައި ބެހެއްޓި މެޝިނުން ދައްކާ ނަތީޖާ ރަނގަޅު ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް މާލެއަށްވުރެ ގޯހެވެ. ބުދަ ދުވަހު ސީއެމްއެސްގެ އާލާތުން ހެނދުނު 11 ޖެހިއިރު 193 އޭކިޔުއައި ގެ ރީޑިންގްއެއް ދެއްކިއެވެ. އެއީ އެދުވަހު ކުންނެވެ. ނަމަވެސް، މޯލްޑިވްސް އިންޑިޕެންޑެންޓުގެ މެޝިނުން މޮނީޓާރކުރީމާ ދެއްކީ 161 އޭކިޔުއައި އެވެ. އެވަގުތު މާލޭގައި ހުރީ 118 އޭކިޔުއައި އެވެ.
މައިހާ ލަފާކުރައްވަނީ ވިލިމާލޭ ބްރިޖް ކޮންސްޓަރަކްޝަން މަސައްކަތުން ރީޑިންގްއަށް ބޮޑު ބަދަލެއް ނާންނާނެއެވެ. އެފަދަ ބަދަލެއް ބްރޮޖު ކޮންސްޓަރަކްޝަނުން އައި ނަމަވެސް، މާލޭގެ އުޅަނދުފަހަރުން ބޭރުކުރާ ހާ ގޭހާއި، ގެދަބުޅި މާ ބޮޑުތަނުން އިތުރުވާނެއެވެ.
ޞިއްޙީ ގެއްލުންތައް
ނޭފަތުގައި ހުންނަ އިސްތަށިތަކުން ގެދަބުޅީގެ ބޮޑެތި ފުށްތައް ފުއްޕާމެޔަށް ވާޞިލުވިޔަ ނުދީ ހިފަހައްޓައެވެ. ނަމަވެސް ޕީއެމް2.5 ގެ ނުރައްކަލަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމުތައް ފަހަނައަޅާ ހަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް ވަދެގެން ދެވުމެވެ؛ "މި ކުދިކުދި، މައިކްރޯ ޕާޓިކިއުލެޓްތައް ރައްކާތެރިކަމުގެ އިސްތަށިތަކުންނެއް ނުހުއްޓުވޭނެ،" އިންދިރާ ގާންދީ މެމޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލުގެ ނޭޝަނަލް ސެންޓަރ ފޯ ރެސްޕިރޭޓަރީ މެޑިސިންގެ ޕަލްމޮނޮލޮޖިސްޓް ޑރ މުޙައްމަދު ޢަލީ ވިދާޅުވިއެވެ. "އެއީ ފުއްޕާމޭގެ ތެރެއިން ވަދެ، ލޭގެ ތެރެއަށް ވެސް ފޭދިގެންދާނެ ފަދަ ހިމުން ފުއްވަރުތަކެއް،" އޭނާ އޮޅުންފިލުއްވައި ދެއްވިއެވެ.
އޭގެ އަސަރުތައް މިންކުރެވޭނެއެވެ. މޯލްޑިވްސް އިންޑިޕެންޑެންޓާ ވާހަކަ ދައްކަވަމުން ޑރ މުޙައްމަދު ޢަލީ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ ޕީއެމް2.5 ކޮޑި މީޓަރަކަށް 10 މައިކްރޯގްރާމް އިތުރުވުމުން، ހުރިހާ ސަބަބުތަކެއް އެއްކޮށް ބެލީމާވެސް، މަރުވާ މީހުންގެ ޢަދަދު ގާތްގަނޑަކަށް 13 އިންސައްރަ އިތުރުވާ ކަމަށް ދިރާސާތަކުން ދައްކަވާފައިވާ ކަމަށެވެ.
ކުޑަކުދިންނަށް ކުރިމަތިވަނީ ބޮޑު ނުރައްކާތަކެކެވެ. މި ފުއްވަރުތަކުގެ ސަބަބުން ލޭއާއި ސިކުނޑީގައި ބުލޮކުތައް އުފެދި، ދުޅަވެމ ނިއުރޯންތައް އުފެދި، ގުޅެމުންދިއުމަށް ހުރަސްއެޅިދާނެއެވެ. މި އަސަރުތައް ރަހިމުން ފެށިގެން ފޯރާނެއެވެ.
"އެއީ ޕްލެސެންޓަލް ބެރިއާރ (ވިހޭމަސް) ހުރަސްކޮށް ތުއްތު ކުދިންގެ ސިކުނޑިއަށް ވަދެގެންދާ އެއްޗެއް،" ކަމަށާއި، އެކަމުގެ ސަބަބުން "އެކުދިންގެ ކޮގްނިޝަން ދަށްވުމާއި، އައިކިއު ދަށްވުމާއި، ޖަޒުބާތީ އަދި ސުލޫކީ މައްސަލަތައް ދިމާވޭ،" ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. މިފަދަ ގެދަބުޅީގެ ފުއްވަރުތަކުގެ ސަބަބުން އަހަރަކު 600،000 ކުޑަކުދިން މަރުވާ ކަމަށް ޑަބްލިޔުއެޗްއޯ އިން ލަފާކުރެއެވެ.
"މާބަނޑު އަންހެނުން އޮރެންޖު އަދި ރަތުގައި ވައިގެ ސާފުކަން ގިންތިކުރީމާ އިންތިހާއަށް ސަމާލުކަން ދޭން ޖެހޭ، ގިނައިރު ބޭރުގައި އުޅުމުން ދުރުވާންޖެހޭ،" ޕީއެމް2.5 އަށް ހުށަހެޅުމަކީ އޯޓިޒަމް ސްޕެކްޓްރަމްގެ ޙާލަތްތަކާއި އޭޑީއެޗްޑީއަށް ހުށަހެޅުމުގެ ނުރައްކާ ބޮޑުވާ ކަމެއްކަން ސާފުކޮށްދެއްވަމުން ޑރ ވިދާޅުވިއެވެ.
ޕީއެމް2.5 ގެ ސަބަބުން ތުއްތުމަރުހަލާއިން ފެށިގެން ފުއްޕާމޭގެ ހެދިބޮޑުވުމަށް ހުރަސް އެޅޭ ކަމަށާއި، އެލްވިއޯލީ ހެދިބޮޑުވުމަށްވެސް ހީނަރުކަން އާދެއެވެ. މިއީ ނޭވާހިއްލުމާއި ސީއޯޕީޑީ ޖެހުމުގެ ނުރައްކާ އިތުރުވެ، ކުރިން ބަލިތައް ހުރި މީހުންގެ އަލާމާތްތައް ގޯސްކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
ވައި ތަޣާއްޔަރުކަމާހުރެ ބޮޑެތި މީހުންނަށް ކުރާ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް އޭނާގެ ކްލިނިކަށް ދައްކާން އަންނަ މީހުންގެ ފުށުން މާ ސާފުސާފުކޮށް ފެނެއެވެ؛ ފުއްޕާމޭގެ ބަލި ތަޙައްމަލުކުރާ އެންމެންހެންގެ މެ ޙާލަތު އިހުނަށްވުރެ ގޯސްވިއިރު، ފުއްޕާމޭގެ ބައްޔެ ނެތް މީހުންނަށްވެސް ވަރުބަލިވުމާއި، ނޭވާކުރުވުމުގެ ޢަލާމާތްތައް ފެންނަމުންދާކަމަށް ޑރ މުޙައްމަދު ޢަލީ މަޢުލޫމާތު ދެއްވިއެވެ.
މި ދުންފުހުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމޭގެ ބަލިތައް ހުންނަ މީހުންނަށް – ނޭވާހިއްލުން، ސީއޯޕީޑީ، ފައިބްރޯސިސް، ބްރޮންކިއެކްޓޭސިސް، ފުއްޕާމޭގެ ސްކާރިންގ، ނުވަތަ އެއް ފުއްޕާމެއިން އެކަނި ނޭވާލާ މީހުންނަށް ނުހަނު އުނދަގުލާ ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި ހިތުގެ ބަލިތައް ހުންނަ މީހުންގެ ބަލީގެ ޢަލަމާތްތައްވެސް ވަމުންދަނީ ގޯހެވެ.
މީގެ އިތުރުން ސްކޫލް ޗުއްޓީއަށް ވުމާއެކު ރާއްޖޭގެ އެކިކަންކޮޅުތަކުގައި ކުދިން ގޮވައިގެން އެތައް ޢާއިލާތަކެއް ދަތުރުގޮސް، ޒިޔާރަތްކުރަމުން އެބަދެއެވެ. ނަމަވެސް މިހެން އުޅޭ އުޅުމުގައިވެސް ގޮނޑުދޮށަށް ކަނޑުން އަރައިގެން އަންނަ ވަޔަކީ ސާފު ވައިކަމަށް ބަލައިގެން ތިބެވޭކަށް މިހާރަކު ނެތެވެ. "އަޅުގަނޑުމެންނަށް ހީވެފައި މިއޮންނަނީ ކަނޑުން އަންނަ ވަޔަކީ، ޖެހޭ ވަޔަކީ ތާޒާ ވަޔޭ، ނަމަވެސް އެއީ މިޙާލަތުގައި ޙަޤީޤަތެއް ނޫން،" ޑރ މުޙައްމަދު ޢަލީ އިންޒާރު ކުރެއްވިއެވެ.
ވައިމަތި
ދުންފުހުގެ މައްސަލަ ޙައްލުކުރާން ސަރަޙައްދީ ފެންވަރުގެ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރާންޖެހޭކަމުގެ އަޑުތައްވެސް މިހަފްތާގައި ގުގުމިއެވެ.
މި މިންވަރަށް ވައި ތަޣައްޔަރުވުމަކީ އިގްތިޞާދަށާއި ޢާންމު ޞިއްޙަތަށް ބޮޑު ނުރައްކަލެއްކަން ފާހަގަކުރައްވާ، އިދިކޮޅު މޯލްޑިވިއަން ޑިމޮކްރެޓިކް ޕާޓީ (އެމްޑީޕީ)އަށް ނިސްބަތްވެވަޑައިންނަވާ މެމްބަރު މުޙައްމަދު އިބްރާހިމް (ކުޑޫ) ލިޔުއްވަނީ ޚާއްޞަކޮށް ފަތުރުވެރިކަމުގެ ހައި ސީޒަންގައި ދުން ވަސް ދުވާ ވަރަށް ވައި ތަޣައްޔަރުވާ އިރު، މިކަން ޙައްލުކުރާން އަވަށްޓެރި ޤައުމުތަކާއެކު އަވަސް މަޝްވަރާތައް ފެށުން ބޭނުންތެރި ކަމަށެވެ.
މާލޭގެ ވައިގެ ސާފުކަން ބަލާން 2021 ގައި މެޝިނެއް ބެހެއްޓެވިއިރު ތިމާވެއްޓާބެހޭ ވަޒީރުކަމުގައި ހުންނެވި އާމިނަތު ޝައުނަނީވަނީ އެގޮވާލުން ތަކުރާރު ކުރައްވާފައެވެ. އޭނާ ލިޔުއްވާފައިވަނީ ވައި ނުސާފުވުމުގެ މައްސަލަ ރާއްޖެއިން އެކަނި އުޅެގެން ޙައްލުކުރެވޭން ނެތް ކަމަށާއި، ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި އެންމެ ވައި ނުސާފުކަމަށް ދެކުނު އޭޝިއާ ހޮވިފައި އޮތްއިރު، ސަރަޙައްދީ ފެންވަރެއްގައި އެއްބާރުލައި، މިކަމާ ކުރިމަތިލައި، ޙައްލުކުރާން ޖެހޭ ކަމަށެވެ.
ރާއްޖެއިން ވައި ތަޣައްޔަރުކުރާ ގޭހާއި ގެދަބުޅި ބޭރުކުރަނީ ނުހަނު ކުޑަ ކޮށެވެ. ނަމަވެސް ރާއްޖެ މިއޮތީ، އެންމެ ވައިނުސާފުވާ ސަރަޙައްދުތަކުގެ ވައި މަތީގައެވެ. ދިވެހި އެއް ޑޮކްޓަރަކު ދާދި ފަހުން ލިޔުއްވި ލިޔުމެއްގައި ވިދާޅުވީ ރާއްޖެއަކީ "ނޭދެވޭ ނަތީޖާތަކުގެ ޝިކާރައަކަށްވާ" ޤައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ޤައުމެއް ކަމަށެވެ.
1998 ވަނަ އަހަރު ދެކުނު އޭޝިއާގެ އަށް ޤައުމަކުން ވަނީ ޓްރާންސް-ބައުންޑަރީ ޕޮލިއުޝަން (ބޮޑަރުތައް ފަހަނައަޅައިދާ ތަޣައްޔަރުވުން) މޮނިޓަރކޮށް، ސަރަޙައްދީ ޙައްލުތަކެއް ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ހިންގާން އަހުދުވެ، ވައި ތަޣައްޔަރުވުން ކޮންޓްރޯލްކޮށް ހުއްޓުވުމާ ބެހޭ އިޤްރާރެއް ކަމަށްވާ "މާލޭ ޑިކްލެރޭޝަން"ގައި ސޮއިކޮށްފަ އެވެ. އެކަމަކު ގާތްގަނޑަކަށް ތިން ދަހަރު ފާއިތުވީ އިރުވެސް ތަންފީޒެއް ނުކުރެވެއެވެ.
އެޗްޕީއޭއިން ބަލާންވާ ވަރަށް ބެލޭތަ؟
ޑިސެމްބަރު 11 އަދި ޑިސެމްބަރު 22 ގައި ދުންފުހުގެ އިންޒާރު އެޗްޕީއޭއިން ނެރުނެވެ. ބުދަ ދުވަހު ނެރުނީ އޭގެ ތިންވަނަ އިންޒާރެވެ. އެއިންޒާރުގައި، ނާޒުކު ޙާލަތްތަކުގައި ތިބޭ މީހުން ބޭރަށް ނުކުމެ ކަސްރަތު ނުކުރުމަށާއި، އެން95 މާސް އެކޅުމަށާއި، ކުޑަދޮރުތައް ބަންދުކޮށްގެން ތިބޭން އަންގާފައި ވެއެވެ.
ނަމަވެސް އެޗްޕީއޭ އިން އިންޒާރު ނެރެނީ، ދުންފުހުގެ ސުރުޚީތައް މީޑިޔާތަކުން ފެންނަވަރު ގިނަވީމާ، އެކަމުގެ މުޤާބިލުގައެވެ. ފާއިތުވި މަދު އަހަރުތަކުގައި އިންޒާރުތައް އެޗްޕީއޭއިން ޢާންމުކޮށްފައި ދުންފުހާ ގުޅޭ ގޮތުން މީޑިއާތަކުން ރިޕޯޓް ކުރުމުންނެވެ. ސޯޝަލް މީޑިއާ ޕޯސްޓަކީ – ފަސޭހައިން އަވަހަށް ފީޑްތަކުން ގެއްލިގެންދާ އަދި ހަމައެކަނި އެކައުންޓް ފޮލޯކުރާ މީހުންނަށް ފޯރާ އެއްޗެކެވެ. އެހެންވީމާ އެޗްޕީއޭއިން ޢާންމު ޞިއްޙަތުގެ މިބާވަތުގެ ކަމެއްގައި ސޯޝަލް މީޑިޔާ ޕޯސްޓެއް ކޮށްލުމުން އިންޒާރަކަށް އަދި ވާޖިބު އަދާވީކަމަށް ފުދޭތޯ ސުވާލު އުފެދެއެވެ.
ނާޒުކު ޙާލަތްތަކުގައި ވާ ފަރާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ކުޑަކުދިންނެއް އެޗްޕީއޭއަކުން ނުގުނައެވެ. ނަމަވެސް ބޮޑެތި މީހުންނަށްވުރެ ބަރުދަން ލުއި، ދިފާޢީ ނިޒާމު ބަލިކަށި އަދި ސިކުނޑި، ފުއްޕާމެޔާއި އެހެނިހެން ގުނަންތައް އުފެދި ބޮޑުވަމުންދާ މަރުޙަލާގައި ތިބީ ކުޑަކުދިންނެވެ. އަދި ކުޑަކުދިންނަށް ޚާއްޞަ ވަކި އަސަރުތަކެއް ދުންފުހުން ކުރާކަން ދިރާސާތަކުން އެނގި، ހާމަވެއެވެ. އެކަމަކު ދުންފުހުގެ ކަންތައް މިދަރަޖައަށް ގޯސްވެދާއިރުވެސް، ސްކޫލުތަކަށް އެޗްޕީއޭއިން އަންގާފައެއް ނެތެވެ. ޑިސެމްބަރު 17 ވަނަ ދުވަހު މާލޭގެ އެކުވެނީގައި ޣިޔާޘުއްދީން ސްކޫލުން ސްޕޯޓްސް މީޓެއް ކުރިއަށް ގެންދިޔަ އެވެ. އެދުވަހު މާލޭގެ ވައި ސާފުކަން ހުރީ ވިލިމާލެއަށްވުރެ ގޯސްކޮށް، 108 އޭކިޔުއައި ގައެވެ. މުޅި ރާއްޖޭގެ އެހެން ސްކޫލްތަކުން ވެސް ކެޑޭޓް ކޭމްޕްތަކާއި ކުޅިވަރު ޙަރަކާތްތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް ބޭރުގައި ޙަރަކާތްތައް ހިންގަމުން ދެއެވެ.
މޯލްޑިވްސް އިންޑިޕެންޑެންޓުން ކުރި ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ދެމުން އެޗްޕީއޭއިން ބުނީ ސްކޫލް ޙަރަކާތްތަކާ ގުޅޭ ނިންމުންތައް ނިންމާނީ އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓްރީއަށް ފޯރުކޮށްދޭ މަޢުލޫމާތަށް ބިނާކޮށް އެމިނިސްޓްރީއިން ކަމަށެވެ. އެޗްޕީއޭއިން ޤަބޫލުކުރި ގޮތުގައި ޢާންމުކޮށް ވައި ތަޣައްޔަރުވުން ގޯސްވާ ދުވަސްވަރު ބޭރުގައި ޙަރަކާތްތެރިވެ އުޅުން މަދުކޮށް، ނުސާފު ވަޔަށް ހުށަހެޅޭ ވަގުތު ކުޑަކުރުން ރަނގަޅު ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ވައިގެ ތަޣައްޔަރުކަން މިހާރު ހުރި މިންވަރުން ބޭރުގައި ކަސްރަތުގެ ޙަރަކާތްތައް ސްކޫލް ދަރިވަރުން ލައްވާ ކުރުވީމާ ގެއްލުން ނުވާނެތޯ އެހުމުން، އެ ސުވާލަކަށް ޖަވާބެއް ނުދެއެވެ.
މޯލްޑިވްސް އިންޑިޕެންޑެންޓުން އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓްރީއާ ސުވާލު ކުރުމުން އިންފޮމޭޝަން އޮފިސަރު ވިދާޅުވީ މިނިސްޓްރީ އިން ވާނީ ކަމާބެހޭގޮތުން އެޗްޕީއޭ ކުރެން މަޢުލޫމާތު ސާފުކޮށްފައި ކަމަށާއި ސޯޝަލް މީޑިޔާގައި އެޗްޕީއޭއިން ޢާންމުކޮށްފައިވާ އިންޒާރުގެ އިތުރަށް، ސްކޫލްތަކަށް އަންގާންޖެހޭ ވަކި ޚާއްޞަ އިންޒާރެއް އަދި ނެތް ކަމަށެވެ.
ވައި ތަޣައްޔަރު ދުވަސްވަރު ބޭރުގައި ސްކޫލްގެ ޙަރަކާތްތައް ހިންގުމުގައި ޢަމަލުކުރާންޖެހޭ ހަމަތަކާއި މިންގަނޑުތަކެއް ހުރިތޯ ސުވާލުކުރުމުން އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓްރީން ޖަވާބެއް ނުދެއެވެ.
މުއައްސަސާތަކުގެ ޒިންމާ
މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޔުނިވާރސިޓީ އިން ޑިއުކް ޔުނިވާރސިޓީއާ ގުޅިގެން އެމެރިކާގެ ސްޓޭޓް ޑިޕާޓްމަންޓުން ފައިސާ ހޯދައިގެން އުފައްދާފައިވާ 18 ސެންސަރު އެކުލެވޭ، ވިއުގައިގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި މެޓް އޮފީހުގެ ހުޅުލޭ މައި އޮފީހުގައި ސެންސަރެއް ބަހައްޓާފައި ހުރެއެވެ. ޑިސެމްބަރު 22 ވަނަ ދުވަހު ދުރު ފެންނަވަރު 2 ކިލޯމީޓަރަށް ވުރެ ކުޑަމިނުން، އެސެންސަރުގެ މަޢުލޫމާތު ޢާންމުކޮށްފައި ވެއެވެ.
މެޓްގެ އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމަކީ ދަތުރުފަތުރެވެ. އެ އިދާރާއިން މޯލްޑިވްސް އިންޑިޕެންޑެންޓުގައި ބުނީ ވައިގެ ކޮލިޓީގެ މަޢުލޫމާތު ޢާންމުކުރަނީ "އޭވިއޭޝަން އަދި މެރިޓައިމް އޮޕަރޭޝަނަލް ރިކުއަރމަންޓްތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި" ކަމަށާއި، ދުންފުހުގެ ސަބަބުން ދުރުފެންނަ ނިސްބަތަށް ބޮޑު އަސަރެއް ކުރާތީ ކަމަށެވެ.
ދުންފުހުގެ ސަބަބުން މަތީގެ އުދުހުންތަކަށް ވަނީ ބުރޫއަރާފައެވެ. ވެލާނާ އިންޓާރނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓުން މި ހަފްތާގައި ވިޝުއަލް ފްލައިޓް (ލޮލުން ބަލައިގެން ދުއްވުން) މެދުކަނޑާލައި، ވދުރުފެންނަ ނިސްބަތް ރައްކާތެރި މިންވަރަށްވުރެ ކުޑަވުމުން ޚާއްޞަ އިޖުރާޢަތުތަކަށް ޢަމަލުކުރާން ފަށާފައި ވެއެވެ. ނިސްބަތުން ތިރިން ދަތުރުކުރާ ސީޕްލޭންތަކަށް ގޮންޖެހުން ކުރިމަތިވާވަރު، ދުރުފެނުން ކުޑަވުމުން، މާ ބޮޑެވެ.
މެޓް އޮފީހުން ބުނީ "ކަމާބެހޭ އޭޖެންސީތަކުގެ މެދުގައި ނުރައްކަލުގެ މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ފޯކަލް ޕޮއިންޓުތަކަކާއި، ޕްރޮޓޮކޯލުތަކެއް ހަމަޖައްސާފައިވާ ކަމަށާއި، އެޗްޕީއޭ އަކީ އޭގެ ތެރެއިން އެއް އިދާރާ ކަމަށެވެ. އެހެންވީމާ 3 ކިލޯމީޓަރަށް ވުރެ ދުރުފެންނަ މިންވަރު ކުޑަވުމުން އެޗްޕީއޭއަށް އެލާޓް ކުރާނެއެވެ. ނަމަވެސް ވައިނުސާފުވާ މިންވަރު ނުހަނު މައްޗަށް ދިޔަސް، ދުރުފެންނަ މިންވަރަށް މާކަށް ބޮޑު އަސަރެއް ނުފޯރާވެސް ހުރެއެވެ.
އެންވަޔަރަންމަންޓް މިނިސްޓްރީ އިން މޯލްޑިވްސް އިންޑިޕެންޑެންޓަށް މަޢުލޫމާތު ދިން ގޮތުގައި ވައިގެ ނުސާފުކަން ބަލާން 11 ވިއުގައެއް 8 ރަށެއްގައި ޤާއިމުކޮށްފައިވާ ކަމަށާއި، މިހިނދު މަސައްކަތްކުރާ ޙާލަތުގައި ހުރީ 6 ލޮކޭޝަން ކަމަށެވެ. މާލޭގެ ގްރީން ބިލްޑިންގްގައި ހުންނަ ވައިގެ ސާފުކަން ވަޒަންކުރާ މެޝިން 2024 ގެ ޑިސެމްބަރު މަހު ހިނގި އަލިފާނުގެ ހާދިސާގައި "މުޅިން ހަލާކު" ވެފައިވާއިރު، "ކައުންސިލް ޢިމާރާތްތައް ބަދަލުކުރުމާއި އެހެނިހެން ލޮޖިސްޓިކަލް ދަތިތަކުގެ" ސަބަބުން އިތުރު ފަސް ޑިވައިސްއެއް އިންއެކްޓިވް ވެފައި ހުރިކަމަށް އެމިނިސްޓްރީ އިން ތަފްޞީލު ދެއްވިއެވެ.
އެންވަޔަރަމަންޓް މިނިސްޓްރީ އިން އިތުރަށް ބުނީ ގްރޭޓާރ މާލޭ ސަރަޙައްދުގައި އާ ހަތަރު މޮނިޓަރިންގް ސްޓޭޝަނެއް ބެހެއްޓުމުގެ އެކި މަރުޙަލާގައި ވާ ކަމަށާއި، އެކަމުގެ ޢަމަލީ މަސައްކަތް ހިނގަމުންދާ ކަމަށެވެ. އާ ސްޓޭޝަންތަކުގެ ސަބަބުން ރިއަލް ޓައިމް ޑޭޓާގެ އެހީގައި، ނިންމުންތައް ނިންމާން ފަސޭހަވެ، ވައިގެ ސާފުކަން ވަޒަންކުރުމުގެ ފެންވަރު މަތިކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ.
ކޮންމެއަކަސް، މިހާރު ޢާންމުކޮށް މަޢުލޫމާތު ލިބޭހެން މާލޭގައި ބަހައްޓާފައި ހުރި ހަމައެކަނި ވައިގެ ސާފުކަން ވަޒަންކުރާ މެޝިންއަކީ މައިހާ އަމިއްލަގޮތުން ހޯއްދަވާފައިވާ އެއްޗެކެވެ. މިނިސްޓްރީގެ ވަޒީފާއިން ޗުއްޓީގައި ހުންނެވި ނަމަވެސް، އެ މެޝިނުގެ ޑޭޓާ އޭނާ ގެންދަވަނީ ޤަވާޢިދުން ޙިއްސާ ކުރައްވަމުންނެވެ.
އަޅަންވީ ސަލާމަތީ
"އެލާޖީ ނުވަތަ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ބަލި ހުންނަ މީހަކުނަމަ، ދުރާލައި ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އަޅަން ޖެހޭނެ، އިންހޭލަރ ނުވަތަ ބޭސް ބޭނުން ކުރަން ފަށަންވާނެ ޢަލަމާތްތައް ފެނުމުގެ ކުރިން،" ޑރ މުޙައްމަދު ޢަލީ ވިދާޅުވިއެވެ.
ވައިނުސާފުވާ މިންވަރު ރަނގަޅަށް ބެލެހެއްޓޭ ނިޒާމެއްގައި ނަމަ، އޮޓޮމެޓިކް އެޑްވައިޒަރީތަކާއި، ސްކޫލްތަކަށް ސީދާ މުޢަމަލާތްކުރާނެއެވެ. އަދި ކްރިސްމަސް/އާ އަހަރުގެ ޗުއްޓީއާ ދިމާވާގޮތުން ވައިނުސާފުވުން އިތުރުވާކަމުގެ ޙަޤީޤަތުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ސަލާމަތީ ފިޔަވަޅު އަޅާންވީ މިންވަރުތައް ފަތުރުވެރިންނަށް އެނގޭނެ ފަދައަކުން ހުންނާން ވާނެއެވެ.
މި ސަރަޙައްދުގެ އެހެން ޤައުމުތަކުންވެސް މިފަދަ ނިޒާމުތައް ޤާއިމުކޮށްފައި ވެއެވެ. ޖެނުއަރީ މަހު ތައިލެންޑުން ވަނީ ވައިގެ ނުސާފުކަން ޞިއްޙަތަށް ގެއްލުންވާ މިންވަރަށް - 350 އޭކިޔުއައި އަރާފައިވާތީ ގިނަ ސްކޫލުތައް ބަންދުކޮށްފައެވެ. ސިންގަޕޫރާއި މެލޭޝިއާގައި ޤާއިމުކޮށްފައިވާ ނިޒާމަށް ޢާންމުންނަށްވެސް ރިޕޯޓު ކުރެވެއެވެ. އަދި ވައި ތަޣައްޔަރުވުން މެދުނުކެނޑި މޮނިޓަރކޮށް، ޢާންމު މަޢުލޫމާތުގެ ގޮތުގައި ޝާޢިއުކޮށްފައި ހުރެއެވެ.
ނަމަވެސް، އެޗްޕީއޭ އިން ރާއްޖޭގައި އިންޒާރުގެ އެޑްވައިޒަރީ ޢާންމުކުރަނީ ވައި ނުސާފުވެ، ސޯޝަލް މީޑިޔާ ޕޯސްޓުތަކުގައްޔާއި ޚަބަރުފަތުރާ ވަޞީލަތްތަކުގައި އެވާހަކަ ފަތުއަޑުކިޔާފައި ހިނގާން ފެށުމުންނެވެ.
ކަންމިހެން ހުރިއިރު، ޖެނުއަރީ މަހުގެ 27 ވަނަ ދުވަހު ސްކޫލްތައް ހުޅުވަން ނިންމާފައިވެއެވެ. އެހެންވީމާ ދަރިވަރުން ސްކޫލަށް ނުކުންނާން ފަށާނީ ވައިގެ ތަޣައްޔަރުކަން އެންމެ ބޮޑު ދުވަސްވަރާ ދިމާކޮށެވެ.
ހޫނު މޫސުން މާޗް މަހުގެ ނިޔަލަށް ދިގުދެމިގެންދެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ވައިގެ ތަޣައްޔަރުކަން އެންމެ ގޯހީ ޖެނުއަރީ މަހާއި ފެބްރުއަރީ މަހުގައެވެ. އެއީ އިންޑިއާގެ ބައްރުން ފައިބައިގެން އަންނަ ގެދަބުޅިއާއި ދުމުން އުފުދޭ ދުންފުހުގެ ސަބަބުންނެވެ. ވައި ރަނގަޅުވާން ފަށަނީ ވާރޭ ވެހޭން ފެށުމުން އެކަންޏެވެ. މާލެއަކަށް މިވޭތިވެދިޔަ ހަފްތާއަކު ވާރޭގެ ނަޞީބެއް ނުލެއްވިއެވެ.
މޮނިޓަރިންގް ސްޓޭޝަންތަކާއި ސަރަޙައްދީ މަސްދަރުތަކުން ލިބޭންހުރި މަޢުލޫމާތު ތަކަށް ބިނާކޮށް ވައި ނުސާފުވުން ގާތުން ބަލަމުންދާ ކަމަށާއި، ވައިގެ ތަޣައްޔަރުކަން ޞިއްޙަތަށް ނުރަނގަޅު މިންވަރަކަށް ދެމިއޮތް ނަމަ، ނުވަތަ ޙާލަތު ގޯސްވާނަމަ އެޗްޕީއޭ އިން އިތުރު އިންޒާރާއި، މަޢުލޫމާތާއި، މިންގަނޑުތައް ޢާންމުކުރާނެ ކަމަށް އެ އިދާރާއިން ބުނެފައިވެއެވެ.
ޑޭޓާ ހޯދާނެ ތަންތަން:
އައިކިޔުއެއާރ އެޕް ނުވަތަ ވެބްސައިޓް ("މާލޭ" ނުވަތަ "މޯލްޑިވްސް" ހޯއްދަވާ) – އެއް މެޝިނަށްވުރެ ގިނަ މެޝިނުން ރިއަލްޓައިމް ޑޭޓާ ބެއްލެވޭނެ
އެޗްޕީއޭ އާއި މޫސުމާބެހޭ ސާރވިސްގެ ސޯޝަލް މީޑިއާ ޗެނަލްތަކުން އެޑްވައިޒަރީތަކާއި މޫސުމާ ބެހޭ އަޕްޑޭޓްތައް ލިބިވަޑައިންނަވާނެ
ސަލާމަތީ ޢަމަލީ ފިޔަވަޅުތައް:
ޚާއްޞަކޮށް ކުޑަކުދިންނަށް ބޭރުގައި ޙަރަކާތްތައް ރާވާއިރު، ވައިގެ ތަޣައްޔަރުކަން ހުރިނެތް މިންވަރު ބެލުން
100 އޭކިޔުއައި އަށް ވުރެ މަތިން ހުންނަ ދުވަސްތަކުގައި ބޭރުގައި ކަސްރަތު ކުރާ ވަގުތު ކުޑަކުރުމާއި، ކަސްރަތުކުރާނަމަ ބްރޭކު ނަގާ މިންވަރު އިތުރުކުރުން
150 އޭކިޔުއައި އަށް ވުރެ މަތިން ހުންނަ ދުވަސްތަކުގައި އެތެރޭގައި ޙަރަކާތްތައް ބޭއްވުން
ތަޣައްޔަރު ކަން ބޮޑު ދުވަސްވަރުވަރު ކުޑަދޮރުތައް ބަންދުކޮށްފައި ބެހެއްޓުން: "ކުޑަދޮރު ހުޅުވުން މަދުކޮށް، ގޭތެރޭގެ ތަންތަން ހާމަވެފައި ހުންނަ މިންވަރު ކުޑަކުރޭ،" -ޑރ މުޙައްމަދު ޢަލީ-
އެން95 މާސްކުން ޕީއެމް2.5 ފިލްޓަރ ކުރެއެވެ؛ ސާޖިކަލް އަދި ފޮތި މާސްކަކުން ފަރަޖު ނުޖެހޭނެ
ހެޕާ ފިލްޓަރު ޖަހާފައިވާ އެއާރ ޕިއުރިފަޔާރ ގޭތެރޭގައި ބޭނުންކުރުން
މާލޭގައި އެން95 މާސްކް ލިބުން އުނދަގުލެވެ. އައިޖީއެމް ހޮސްޕިޓާ، މާލެ، ކުރިމަތީގައި ހުރި ހަ ބޭސްފިހާރައެއް ބެލިއިރު، މަދުންނަމަވެސް ސްޓޮކް ހުރި އެންމެ ބޭސްފިހާރައެއް ފެނިފައިވެއެވެ. މާސްކެއްގެ އަގަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 17 (1 އެމެރިކާ ޑޮލަރު) ރުފިޔާއެވެ. މާސްކްގެ ބައްޓަން އަދި ފިޓް ދަމަހައްޓައިފިނަމަ، ބަލައިގެން ގެންގުޅެފިނަމަ އެތައް ފަހަރަކު އަލުން ބޭނުން ކުރެވިދާނެ އެވެ. ނަގާފައި ބޭނުންނުކޮށް ބާއްވާއިރު، ކަރުދާސް ކޮތަޅެއްގައި ރައްކާކޮށްފައި ބާއްވާށެވެ. އަޅައިގެން ނޭވާލާން އުނދަގޫ ވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ ސީލް ކެނޑިފައިވާނަމަ، އެހެން މާސްކެއް ވާނީ ނަގާށެވެ.
އެއާރ ޕިއުރިފަޔާރ އެއް ގަންނަން ނުލިބޭނަމަ: ބޮކްސް ފޭން ފިލްޓަރެއް (އެމެރިކާގެ އީޕީއޭ އިން ލަފާދީފައިވާ) ބޮކްސް ފަންކާއަކާއި، އުނދުން ފިލްޓަރު ބޭނުންކޮށްގެން އަގުހެޔޮ ގޮތެއްގައި ހެދިދާނެއެވެ.
ކޯސީ-ރޮސެންތަލް ބޮކްސް ހަދާނެ ގޮތް
އާދައިގެ ބޮކްސް ފޭން ފިލްޓަރެއް ހަދާނެ ގޮތުގެ ގައިޑެއް
އެންމެ ނުރައްކާ ބޮޑުވަނީ:
ކުޑަކުދިން (ފުއްޕާމެއާއި ސިކުނޑި ތަރައްޤީވަމުން އަންނަ، ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަނަށް ނިސްބަތްކޮށް ނޭވާލާ މިންވަރު ގިނަ)
މާބަނޑު އަންހެނުން (ގެދަބުޅީގެ ފުއްވަރުތައް ޕްލެސެންޓަލް ބެރިއާ ހުރަސްކޮށްފާނެ)
ދުވަސްވީ މީހުން
ނޭވާހިއްލުން، ސީއޯޕީޑީ، ނުވަތަ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެހެން ބަލިތައް ހުންނަ މީހުން
ހިތުގެ ބަލިތައް ހުންނަ މީހުން
ބޭރުގައި ވަރުގަދައަށް ކަސްރަތު ކޮށް އުޅޭ ކޮންމެ މީހެއް