ހޫނު މޫސުމުގެ ދުންފުހާމެދު ކޮންމެހެން އެނގެންޖެހޭ ކަންކަން
ދުންފުހަކީ ކޮބައިކަމާއި، ޞިއްޙީ ނުރައްކާތަކާއި، ރައްކާތެރިވާން އަޅާންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތައް.
ކުރެހުމާއި ޑިޒައިން: ޑޮސެއިން
22 ޖެނުއަރީ
މިދިޔަ ހަފްތާގައި ކުޑަ ދުވަސްކޮޅަކަށް ނަމަވެސް ދުންފުުހުން ލުއި ލިބިފައި، އަލުން މިފެންނަނީ ވައިގެ ތަޣައްޔަރުކަން ބޮޑުވަމުންދާ ތަނެވެ. ހޮނިހިރު ދުވަހުން ފެށިގެން ވައިގެ ސާފުކަން ގެއްލި، ވައިގެ ސާފުކަން ބަލާ މިންގަނޑުން މާލޭގައި 100 އަށް ވުރެ މައްޗަށް ގޮސްފައިވާއިރު، ވިލިމާލޭގައި ފާއިތުވި ހަތަރު ދުވަހު އެވްރެޖްކޮށް 150 އަށް ވުރެ މައްޗަށް ގޮސްފައިވެއެވެ. މިއީ ނާޒުކު ޞިއްޙީ ޙާލަތުގައިވާ ފަރާތްތަކަށް ނުރައްކާވާ ހިސާބެވެ. މިއަދު މެންދުރު ފަހު މާލޭގައި ވައިގެ ސާފުކަން ހުރީ 115 އަށް އަރާފައެވެ. ވިލިމާލޭގެ ހުރީ 153 ގައެވެ.
އިންޖީނުލީ އުޅަނދު ދުއްވުން މަނާ ވިލިމާލޭގައި، ތޮއްޖެހިފައިވާ މާލެއަށް ވުރެ ވައި ނުސާފުކަމަށް ދައްކަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ އެއީ މިމޫސުމުގައި ވައި ތަޣައްޔަރުވުމާ ބެހޭ ގޮތުން މިނޫހުން އިހު ލިޔުނު ތަފްޞީލީ ލިޔުމުގައި އަލިއަޅުވާފައިވާނެ ސުވާލެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ގްރޭޓާރ މާލޭ ސަރަޙައްދުގައި ހޫނު މޫސުމުގެ ދުވަސްތަކުގައި ވައިގެ ތަޣައްޔަރުކަން ހުންނަނީ ދުނިޔޭގެ ޞިއްޙަތު ޖަމްޢިއްޔާ (ޑަބްލިއުއެޗްއޯ) އިން ސަލާމަތްތެރިކަމަށް ކަނޑައަޅާ މިންގަނޑުތަކަށްވުރެ 67 އިންސައްތަ މަތީގައެވެ.ދުންފުހުގެ ޞިއްޙީ ނުރައްކަލާ ބެހޭ ގޮތުން މިނޫހުން ޑޮކްޓަރަކާ ވާހަކަ ދައްކައި، މުއައްސަސާތަކުން ފިޔަވަޅު އެޅުމުގައި ހުރި ލަސްވުންތަކާއި އިހުމާލުގެ މައްޗަށް ނަޒަރު ހިންގީމެވެ. ސްކޫލްތަކަށް އިންޒާރު ނުދިނުމާއި، އިދާރާތަކުން އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް އިނގިލި ދިއްކުރުމާއި، މާލޭގައި އަމިއްލަ ރައްޔިތަކު ހިންގާ ހަމައެކަނި ޢާންމު ވައިގެ ކޮލިޓީ މޮނިޓަރކުރާ މެޝިނުގެ ވާހަކަ ގެނެސްދިނީމެވެ.
މި "ވީނުވީ" ގައި ޖަވާބުދެނީ ދުންފުހާ ދިރިއުޅުމާ ސީދާ ގުޅިލާމެހޭ ގޮތުގެ މައްޗަށް އުފެދޭ ސުވާލުތަކަށެވެ: ސައިންސް ބުނާ އެއްޗަކާއި، އެންމެ ބޮޑަށް ނުރައްކާވަނީ ކޮންކޮން ބަޔަކަށްއްތޯއާއި، އަމިއްލަ ނަފްސާއި ޢާއިލާ ރައްކާތެރިކުރާން ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތަކުގެ މައްޗަށެވެ.
ދުންފުހަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟
ކޮންމެ ހޫނު މޫސުމެއްގައި އިންޑިއާ ބައްރުން ދެކުނަށް ދުންފުހުގެ ވިލާގަނޑެއް ދަތުރުކުރަނީ އިރުވައިގެ މޫސުމީ ރޯޅިތަކާ އެކުވެގެންނެވެ. ސައިންސްވެރިން މިބާވަތުގެ ދުންފުހުގެ ވިލަޔަށް ކިޔަނީ އެޓްމޮސްފެރިކް ބްރައުން ކްލައުޑްއެވެ. މުޅި ދެކުނު އޭޝިއާގައި އުޅަނދުފަހަރުގެ އިންޖީނުތަކުންނާއި، ދެލި އަންދައިގެން ކަރަންޓު އުފައްދާ އިންޖީނުގެތަކާއި، ދަނޑުވެރިކަމުގެ ބޭނުމަށް ބިން ހުޅުޖެހުމާއި، ދަރުން ކެއްކުންފަދަ ކަންކަމުން ބޭރުވާހާ ގެދަބުޅިއާއި، ދުމާއި، ތަޣައްޔަރުގެ އެތިފުށްތަކުގެ މައްޗަށް އެކުލެވިގެންވީ ވިލާގަނޑެކެވެ.
ހޫނު މޫސުމުގައި މާލޭގެ މަތިން ފެންނަ މިދުންފުހުގެ 90 އިންސައްތައަކީ ދުރުން ދަތުރުކޮށްފައި އަންނަ ގެދަބުޅިއާއި ދުމެވެ.
ދެކުނު އޭޝިޔާގެ ދުންފުހުގެ ޙާލަތު ހުރީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟
ދިވެހިރާއްޖެ އޮންނަނީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ ތަޣައްޔަރު ވައި ދައުރުކުރާ ހިސާބާ ދިމާ ދެކުނުގައެވެ.
ޑިސެމްބަރު މަހު ޝާޢިއުކުރި ވޯލްޑް ބޭންކުގެ ރިޕޯޓެއްގައި ބުނަނީ ގަންގާ ކޯރުން އާރޯކަން ލިބޭ ތަރަޙައްދާއި ހިމާލަޔާ ފަރުބަދަތައް ފެށޭ ހިސާބުން ތަޣައްޔަރު ވައި ދެކުނަށް ފައިބައެވެ. އެ ވައިގެ ސަބަބުން އަހަރަކު އެއް މިލިއަން މީހުން މަރުވެއެވެ. އެވްރެޖް ޢުމުރުން ތިން އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހެއް މަދު ކުރުވައެވެ. އަހަރަކު އިޤްތިޞާދީ ގެއްލުން ސަރަޙައްދީ ޖީޑީޕީގެ 10 އިންސައްތައަށް އަރާނެކަމަށް އަންދާޒާ ކުރެވެއެވެ.
ގިނަ ސަރަޙައްދުތަކުގައި ތަޣައްޔަރުކަން ހުންނަނީ ޕީއެމް2.5 ގައެވެ. ދުންފުސް އެތައް ސަތޭކަ މޭލަކަށް ވައިރޯޅިއާއެކު ދަތުރު ކުރެތެވެ. އެހެން އައިސް ރާއްޖެވެސް ދާފަރާ (ކަވާރ) ކުރަނީއެވެ.
ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި މިގޮތް ބަދަލުކުރެވިދާނެއެވެ؛ ޗައިނާ އާއި މެކްސިކޯ ސިޓީން ވެސް ވަނީ ދެމެހެއްޓެނިވި ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅައިގެން 5 އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޕީއެމް2.5 ގެ މިންވަރު ދެބައިކުޅަ އެއްބަޔަށް ދަށްކޮށްއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެއަށް ދުންފުހުގެ އަސަރު ކުރަނީ ކޮން ދުވަސްވަރެއްގައި ހެއްޔެވެ؟
ޢާންމުކޮށް ޑިސެމްބަރު މަހު އިރުވައި މޫސުން ފެށުމާއެކު ދުންފުހުގެ އަސަރު ކުރާން ފަށައެވެ. މާޗް މަހުގެ ނިޔަލަށް ވެސް އަސަރު ދެމި ހުރެއެވެ.
ވައިގެ ތަޣައްޔަރުކަމަށް ލުއި ލިބި، އުދަރެސް ސާފުވަނީ ވާރޭ ވެހުމާއެކުގައެވެ. ނަމަވެސް އިރުވައިގައި ވާރޭ ވެހުން މަދެވެ. ހުޅަނގު މޫސުމުގެ ވިއްސާރަޔާއެކު ދުންފުސް ފޮހެވި ދެއެވެ.
ޑިސެމްބަރު މަހުގެ ކުރީކޮޅު މޯލްޑިވިއަންގެ ޕައިލެޓަކު ވަނީ ޖައްވުގެ މުށިކުލައިގެ ވިލާގަނޑު ހިފައިގެން ކަނޑުމަތީގައި ވަކި ފަށަލައެއް ޖަހާފައިވާ ކޮކްޕިޓުން ނަގާފައިވާ ފޮޓޯއެއް ހިއްސާކޮށްފަ އެވެ.
ޑިސެމްބަރު މަހުގެ ކުރީކޮޅު "މޯލްޑިވިއަން"ގެ ޕައިލެޓަކުވަނީ ތަޣައްޔަރު ވައިގެ ފަށަލައިގެ މަތިން، ފޮޓޯއެއް ނަގައި، ސޯޝަލް މީޑިޔާގައި ޙިއްސާކޮށްފައެވެ. ސާލެއްހެން އެއްވަރަކަށް ބިންގަނޑު ދާފަރާވާނެހެން އެ ތަޣައްޔަރުގެ ފަށަލަ އޮންނާތީ އެ ފޮޓޯއިން ފެނެއެވެ.
ޕީއެމް 2.5 އަކީ ކޮބާ ހެއްޔެވެ؟
އެއީ 2.5 މައިކްރޯ މީޓަރަށްވުރެ (އިންސާނެއްގެ އިސްތައްޓަކަށް ވުރެ 30 ގުނަ ތުނި) ކުޑަ ހަރު އަދި ދިޔާ އެތިއެތިކޮޅު ވައިގައި ހުންނަ މިންވަރެވެ.
ނޭފަތުގައި ހުންނަ އިސްތަށިތަކުން ގެދަބުޅީގެ ބޮޑެތި ފުށްތައް ފުއްޕާމެޔަށް ވާޞިލުވިޔަ ނުދީ ހިފަހައްޓައެވެ. ނަމަވެސް ޕީއެމް2.5 ގެ ނުރައްކަލަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމުތައް ފަހަނައަޅާ ހަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް ވަދެގެން ދެވުމެވެ؛ "މި ކުދިކުދި، މައިކްރޯ ޕާޓިކިއުލެޓްތައް ރައްކާތެރިކަމުގެ އިސްތަށިތަކުންނެއް ނުހުއްޓުވޭނެ،" އިންދިރާ ގާންދީ މެމޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލުގެ ނޭޝަނަލް ސެންޓަރ ފޯ ރެސްޕިރޭޓަރީ މެޑިސިންގެ ޕަލްމޮނޮލޮޖިސްޓް ޑރ މުޙައްމަދު ޢަލީ ވިދާޅުވިއެވެ. "އެއީ ފުއްޕާމޭގެ ތެރެއިން ވަދެ، ލޭގެ ތެރެއަށް ވެސް ފޭދިގެންދާނެ ފަދަ ހިމުން ފުއްވަރުތަކެއް،" އޭނާ އޮޅުންފިލުއްވައި ދެއްވިއެވެ.
ކިހާ ނުރައްކަލެއް ދުންފުހުން ކުރިމަތިކުރުވާ ހެއްޔެވެ؟
މޯލްޑިވްސް އިންޑިޕެންޑެންޓާ ވާހަކަ ދައްކަވަމުން ޑރ މުޙައްމަދު ޢަލީ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ ޕީއެމް2.5 ކޮޑި މީޓަރަކަށް 10 މައިކްރޯގްރާމް އިތުރުވުމުން، ހުރިހާ ސަބަބުތަކެއް އެއްކޮށް ބެލީމާވެސް، މަރުވާ މީހުންގެ ޢަދަދު ގާތްގަނޑަކަށް 13 އިންސައްރަ އިތުރުވާ ކަމަށް ދިރާސާތަކުން ދައްކަވާފައިވާ ކަމަށެވެ.
ބަރކްލީ އާރތުގެ ދިރާސާވެރިން ވަނީ ޕީއެމް2.5 އަށް ހުށަހެޅުމުގެ ގެއްލުމާއި ދުންފަތުގެ އިސްތިޢުމާލު ކުރުމުން ލިބޭ ގެއްލުމާ އަޅާކިޔޭނެ ފޯމިއުލާއެއް އުފައްދާފައެވެ. ޕީއެމް2.5 ގެ 22 µg/m³ ގައި 24 ގަޑިއިރު ވަންދެން މެދުނުކެނޑި ނޭވާލުމަކީ ގާތްގަނޑަކަށް އެއް ސިނގިރޭޓް ބުއިމާއި އެއް ހަމައިގެ ގެއްލުން ކުރުވާނެ ކަމެކެވެ.
ޖެނުއަރީ މަހުގެ ކުރީކޮޅު މާލޭގައި ވައިގެ ތަޣައްޔަރުކަން ހުރި މިންވަރަށް ބަލާއިރު، ބާރކްލީ އާރތުގެ މިޒާނުން އެއީ ގާތްގަނޑަކަށް 45 µg/m³ އެވެ. އެއީ ގާތްގަނޑަކަށް ދުވާލަކު ދެ ސިނގިރޭޓު ބުއިމެވެ. ވިލިމާލޭގައި 90 µg/m³ އާ ގާތްކުރިއެވެ. އެއީ ހަތަރު ސިނގިރޭޓު ބުއިމާ އެއްހަމަ ކަމެކެވެ.
ނަމަވެސް މިއަޅާކިޔުމަކީ މުޅިން ދިމާވާ ވަޒަންކުރުމެއް ނޫނެވެ. އެގޮތީ ބާރކްލީ އާރތުގެ ސްކޭލުން ބަލަނީ ދިގުމުއްދަތުގައި މަރަށް މަގުފަހިކުރާ މިންވަރަށެވެ.
ދުންފުހުގެ އަސަރު ކުރާ މިންވަރު ބިނާވަނީ ދުންފުހަށް ހުށަހެޅޭ މިންވަރަށެވެ. އެއާކޮންޑިޝަން ކޮށްފައިވާ އޮފީހެއްގައި ކުޑަދޮރުތައް ބަންދުކޮށްގެން އިންނަ މީހަކަށް، ބޭރު ތެރޭގައި މަސައްކަތް ކުރާ މީހަކަށް ވުރެ ސާފު ވައި ލިބޭނެއެވެ. ޖިސްމާނީގޮތުން ހެލިފެލިވުން އިތުރުވީ ވަރަކަށް ދުންފުސް ފުއްޕާމެޔަށް ނޭވަޔާއެކު ދަމާ މިންވަރު އިތުރުވާނެއެވެ.
ދުންފަތުގެ އިސްތިޢުމާލު ކުރުމާއި، މަސައްކަތު މާޙައުލުގެ ނުރައްކާތަކާއި، އިންފެކްޝަން އަދި ޖެނެޓިކްސް އާއިއެކު، ފުއްޕާމޭގެ ބަލިތައް މެދުވެރިވާ މައި ފަސް ސަބަބުގެ ތެރޭގައި ވައިގެ ތަޣައްޔަރުކަމާއި ނުސާފުކަން މިހާރު ފާހަގަކުރެއެވެ. "އަޅުގަނޑަކަށް ހީއެއް ނުވޭ މި މައްސަލައިގެ ސީރިއަސްކަން ޢާންމުންނަށް ވިސްނޭ ހެނެއް؛ ޢާންމުންގެ ތެރޭގައި މިކަމާ ބެހޭ ގޮތުން މާބޮޑު ވާހަކައެއް ނުދެކެވޭ،" ޑރ މުޙައްމަދު ޢަލީ ވިދާޅުވިއެވެ.
ދުންފުހާއި ތަޣައްޔަރު ވައިގެ ސަބަބުން މިރާއްޖޭގައި ކިތައް މީހުން މަރުވޭ ހެއްޔެވެ؟
2024 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖެއަށް ޒިޔާރަތްކުރި އދގެ ޚާއްޞަ މަންދޫބުގެ އަންދާޒާގައި އަހަރަކު 160 މީހުން ދުންފުހާއި ތަޣައްޔަރު ވައިގެ ސަބަބުން ދިމާވާ މައްސަލަތަކުގައި، ނުޢުމުގައި މަރުވެއެވެ.
ސާފު، ދުޅަހެޔޮ އަދި ދެމެހެއްޓެނިވި ވެއްޓާބެހޭ އިންސާނީ ޙައްޤުތަކުގެ އދގެ ޚާއްޞަ މަންދޫބު ޑރ ޑޭވިޑް ބޮއިޑް ވިދާޅުވީ ދިވެހިރާއްޖެ އެކަހެރިކޮށް އޮތަސް އަދި އާބާދީ ކުޑަ ނަމަވެސް، ވައި ތަޣައްޔަރުވުމުގެ ސަބަބުން ޞިއްޙަތަށް ކުރާ ގެއްލުމުގެ ކަންބޮޑުވުން ނުހަނު ބޮޑު ކަމަށެވެ.
މާލޭގައި އަހަރަކު އެވްރެޖްކޮށް ޕީއެމް2.5 ގެ މިންވަރު ދުނިޔޭގެ ޞިއްޙަތު ޖަމްޢިއްޔާ - ޑަބްލިޔުއެޗްއޯ ގެ މިންގަނޑަށް ވުރެ ހަތަރު ގުނަ އިތުރެވެ: 19 µg/m³ ހުރި އިރު، ހުރުން އެކަށޭނައީ 5 µg/m³ ގައެވެ. ރާއްޖޭގެ އެހެން ހިސާބުތަކުގައި ވެސް ޑަބްލިއުއެޗްއޯގެ މިންގަނޑަށްވުރެ ތަޣައްޔަރުކަން އިތުރެވެ. ނަމަވެސް ވެރިރަށް މާލެ ހާ ގޯހެއް ނުވެއެވެ.
2019 ވަނަ އަހަރުގެ ނޭޝަނަލް އެކްޝަން ޕްލޭން އޮން އެއާ ޕޮލިއުޓެންޓްސްގައި އިރުން ހަކަތަ އުފެއްދުން (ސޯލާރ އެނާރޖީ) ފުޅާކުރުމާއި، ހަކަތަ ރައްކާތެރިކުރުމާއި، ދިމާއަށް ހާމައަށް ކުނި އެންދުން މަދުކުރުމާއި، އުޅަނދުފަހަރުން ވިހަ ގޭސް ބޭރުކުރުމުގެ މިންގަނޑުތައް ހަރުދަނާކުރުން ހިމެނޭހެން، ގިނަ ފިޔަވަޅުތަކެއް ފާހަގަކޮށްފައި ވެއެވެ. ފުރިހަމައަށް ތަންފީޒުކޮށްފިނަމަ 2030 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ޕީއެމް2.5 ގެ މިންވަރު 60 އިންސައްތަ މަދުވާނެ ކަމަށް އެޕްލޭންގައި ލަފާކުރެއެވެ.
"އެހެން ނަމަވެސް ތަންފީޒު ކުރުމަކީ މައިގަނޑު ގޮންޖެހުން،" އދ. އިން ބުންޏެވެ.
އެންމެ ނުރައްކާ ބޮޑީ ކޮން ބަޔަކަށް ހެއްޔެވެ؟
ކުޑަކުދިންނާއި، މާބަނޑު މީހުންނާއި، ޢުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނާއި، ކުރިން ޞިއްޙީ މައްސަލައެއް ނުވަތަ ދާއިމީ ބައްޔެއް ހުންނަ މީހުންނަށެވެ.
ކުޑަކުދިންނަށް ނުރައްްކާ ބޮޑުވަނީ ދެ ސަބަބަކާ ލައިގެންނެވެ: ހަށިގަނޑުގެ ނިސްބަތުން ކުޑަކުދިން ނޭވާ އެތެރެކުރާލެއް ގިނައެވެ. އަދި އެކުދިންގެ ފުއްޕާމެޔާއި ސިކުނޑި އެވަނީ ހެދިބޮޑުވުމުގެ މަރުޙަލާގައެވެ.
ޕީއެމް 2.5 ގެ ފުއްވަރުތައް ލޭގެ ތެރެއިން ލާފައި ގޮސް ސިކުނޑިއަށް ވާސިލުވެއެވެ. ލޭއާއި ސިކުނޑީގައި ބުލޮކުތައް އުފެދި، ދުޅަވެ، ނިއުރޯންތައް އުފެދި، ގުޅެމުންދިއުމަށް ހުރަސްއަޅައެވެ. ފުއްޕާމޭގައި އޮކްސިޖަން ކާބަންޑައިއޮކްސައިޑަށް ބަދަލުކުރަން ބޭނުންކުރާން އެލްވިއޯލި ހެދި ބޮޑުވުމަށް ހީނަރުކަން ގެނުވައެވެ. ޙަޔާތުގެ ފަހުކޮޅު ނޭވާ ހިއްލުން ނުވަތަ ސީއޯޕީޑީ ތަޙައްމަލުކުރާން ޖެހުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުވެއެވެ.
މި އަސަރުތައް ރަހިމުން ފެށިގެން ފޯރާނެއެވެ. "އެއީ ޕްލެސެންޓަލް ބެރިއާރ (ވިހޭމަސް) ހުރަސްކޮށް ތުއްތު ކުދިންގެ ސިކުނޑިއަށް ވަދެގެންދާ އެއްޗެއް،" ކަމަށާއި، އެކަމުގެ ސަބަބުން "އެކުދިންގެ ކޮގްނިޝަން ދަށްވުމާއި، އައިކިޔު ދަށްވުމާއި، ޖަޒުބާތީ އަދި ސުލޫކީ މައްސަލަތައް ދިމާވޭ،" ކަމަށް ޑރ ޢަލީ މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި ޕީއެމް2.5 އަށް ހުށަހެޅުމަކީ އޯޓިޒަމް ސްޕެކްޓްރަމްގެ ޙާލަތްތަކާއި އޭޑީއެޗްޑީއަށް ހުށަހެޅުމުގެ ނުރައްކާ ބޮޑުވާ ކަމެއްކަން ޑރ ސާފުކޮށްދެއްވިއެވެ.
މި ދުންފުހުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމޭގެ ބަލިތައް ހުންނަ މީހުންނަށް – ނޭވާހިއްލުން، ސީއޯޕީޑީ، ފައިބްރޯސިސް، ބްރޮންކިއެކްޓޭސިސް، ފުއްޕާމޭގެ ސްކާރިންގ، ނުވަތަ އެއް ފުއްޕާމެއިން އެކަނި ނޭވާލާ މީހުންނަށް ނުހަނު އުނދަގުލާ ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި ހިތުގެ ބަލިތައް ހުންނަ މީހުންގެ ބަލީގެ ޢަލަމާތްތައްވެސް ވަމުންދަނީ ގޯހެވެ.
ޑރ ވިދާޅުވީ ދުންފުހުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމޭގެ ބަލި ތަޙައްމަލުކުރާ އެންމެންހެންގެ މެ ޙާލަތު އިހުނަށްވުރެ ގޯސްވިއިރު، ފުއްޕާމޭގެ ބައްޔެ ނެތް މީހުންނަށްވެސް ވަރުބަލިވުމާއި، ނޭވާކުރުވުމުގެ ޢަލާމާތްތައް ފެންނަމުންދާކަމަށެވެ.
ދުންފުހުގައި ބޭރު ތެރޭގައި ކަސްރަތު ކުރުން އެންމެ ރަނގަޅު ހެއްޔެވެ؟
އެކަން ބިނާވަނީ އޭކިޔުއައި މިންވަރަށާއި، ތިމާގެ ޞިއްޙީ ޙާލަތަށެވެ.
މަޑުޖެހި ހުންނައިރު، އާދައިގެ މީހަކު މިނެޓަކު 15 ފަހަރު ނޭވާލާނެއެވެ. ހެލިފެލިވުން އިތުރުކުރުވާ ކަސްރަތުތަކުގައި އެމިންވަރު ބޮޑު ތަނުން މަތިވާނެއެވެ. މިސާލަކަށް ދުުމާއި، ފުޓުބޯޅަ ކުޅުމާއި، ފެތުމެވެ. އެޙަރަކާތްތައް ކުރާއިރު މިނެޓަކު 100 ފަހަރުވެސް ނޭވާލާފާނެއެވެ. އެހެންވިމާ ފުއްޕާމެޔަށް ދަމާ ވައިގެން ނމިންވަރު ހަތެއްކަ ގުނަ އިތުރު ވާނެއެވެ. ދުންފުސް ބޯ ދުވަހެއްގައި އެތެރޭގައި ގަޑިއިރަކަށް އިށީންދެ އިނުމަށްވުރެ، ބޭރުގައި ގަޑިއިރަކަށް ކަސްރަތުކުރުމުގެ ގެއްލުން ބޮޑުވާނެއެވެ.
"ބޭރުގައި ގަޑިއިރަކަށް ދުވެފިއްޔާ، ބޭރުގައި ހައެއްކަ ގަޑިއިރު އިނުމާ އެއްވަރުވާނެ،" ޑރ ޢަލީ މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ.
ކަސްރަތުކުރުން ހުއްޓާލަންވީއެއް ނޫނެވެ. ކަސްރަތުގެ ބުރަމިނާއިމ، ކުރާ ވަގުތު އަދި ދިގުމިނަށް ވިސްނުން ބަހައްޓަންވީއެވެ.
އޭކިޔުއައި މިންގަނޑަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ޑރ ޢަލީ މުޙައްމަދު ދެއްވާ އިރުޝާދު
ފެހި/ރަނގަޅު (50-0): ދުޅަހެޔޮ މީހުންނަށް އާދައިގެ މަތިން ކަސްރަތު ކުރެވޭނެއެވެ. ފުއްޕާމޭގެ މައްސަލަ ހުންނަ ނަމަ، ބޭރުގައި ހޭދަކުރާ ވަގުތު މަދުކުރާށެވެ.
އޮރެންޖް/ނާޒުކު ފަރާތްތަކަށް ރަނގަޅެއް ނޫން (150-101): ދުޅަހެޔޮ މީހުންވެސް ބޭރުގައި ގިނަ ވަގުތު ނުވަތަ ޙަރަކާތްތެރިކަން ބޮޑު ކަސްރަތުތައް ކުރުމުން ދުރުވާން ޖެހޭނެއެވެ. އަމުދުން ނޭވާ ކުރުވެ، ކެއްސާ، އުނދަގޫ ވާނަމައެވެ. ކުޑަކުދިންނާއި، މާބަނޑު މީހުންނާއި، ޢުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނާއި، ހިތާއި ފުއްޕާމޭގެ ބަލި ހުންނަ މީހުން ބޭރު ތެރެއަށް ނުކުމެ އުޅުން މަދުކުރަން ވާނެއެވެ.
ރަތް/ގެއްލުންދެނިވި (200-151): ދުޅަހެޔޮ މީހުންވެސް ބޭރުގައި ގިނަ ވަގުތު ނުވަތަ ޙަރަކާތްތެރިކަން ބޮޑު ކަސްރަތުތައް ކުރުމުން ދުރުވާން ޖެހޭނެއެވެ. ހިތުގެ ނުވަތަ ފުއްޕާމޭގެ ބަލި ހުންނަ މީހުން އެއްގޮތަކަށްވެސް ބޭރަށް ނުނިކުންނާން ވީއެވެ.
ދަނބު/ނުހަނު ގެއްލުންދެނިވި (300-201) އަދި ގަދަރަތް (301 އިން މަތި): އެއްވެސް މީހަކު ބޭރަށް ނުނިކުންނާން ވީއެވެ. އެއްވެސް ބާރެއް ލާންޖެހޭ ކަސްރަތެއް އެތެރޭގައިވެސް ނުކުރާންވީއެވެ.
ވައި ތަޣައްޔަރު ދުވަސްތަކުގައި ޙަރަކާތްތެރިވާން ބޭނުންވާ މީހުންނަށް ޑރ ޢަލީ މުޙައްމަދު ލަފާދެއްވީ ގޭތެރޭގައި ކަސްރަތު ކުރުމަށެވެ. ޖިމެއްގައި ނަމަ އެއާކޮންޑިޝަން އާއި އެއާރފިލްޓަރ ހުންނަ ޖިމަކަށް ދާށެވެ. ބޭރުތެރޭގައި ކަސްރަތު ކުރާނަމަ ޙަރަކާތްތެރިކަން ކުޑަކުރުމާއި ވަގުތު މަދުކުރުމެވެ: ދުވުމުގެ ބަދަލުގައި ހިނގުމާއި، ބްރޭކް ނަގައި، ކެއްސާ، ކިނބިހިއަޅާ، ނޭވަޔަށް އުނދަގޫވާނަމަ ނުވަތަ އެހެންޏާ ވާ ވަރަށްވުރެ ވަރުބަލިވާނަމަ ހުއްޓައިލާށެވެ.
"މާބަނޑު އަންހެނުން އޮރެންޖު އަދި ރަތުގައި ވައިގެ ސާފުކަން ގިންތިކުރީމާ އިންތިހާއަށް ސަމާލުކަން ދޭން ޖެހޭ، ގިނައިރު ބޭރުގައި އުޅުމުން ދުރުވާންޖެހޭ،" ޕީއެމް2.5 އަށް ހުށަހެޅުމަކީ އޯޓިޒަމް ސްޕެކްޓްރަމްގެ ޙާލަތްތަކާއި އޭޑީއެޗްޑީއަށް ހުށަހެޅުމުގެ ނުރައްކާ ބޮޑުވާ ކަމެއްކަން ސާފުކޮށްދެއްވަމުން ޑރ ވިދާޅުވިއެވެ.
ވިލިމާލެއަށް މިވަނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟
ދުންފުހުގެ ކަވަރޭޖުގައި ވިލިމާލެއާ ގުޅުވައި ދެކެވެނީ އަރަތެއް ފަދަ ވާހަކައެކެވެ. ވިލިމާލޭގެ ވައިގެ ސާފުމިން މާލެއަށް ވުރެ އާދައިގެ ގޮތެއްގައި ގޯހެވެ. ގިނަ ފަހަރު 30 އާއި 50 އާއި ދެމެދުގެ ޢަދަދެއްގެ އޭކިޔުއައި ޕޮއިންޓު ގޯހެވެ.
ވިލިމާލެއަކީ ފެހިކަން ބޮޑު، އިންޖީނުލީ އުޅަނދު އަމުދުން ނެތް އަވަށެކެވެ. ވަށައިގެން މޫދާއި، ކަނޑެވެ. ވައިރޯޅިތައް ރަށުތެރެއަށް ހުރަހެއް ނެތި އަރައި، ފައިބަމުން ދެއެވެ. އެއްވެސް ތަނެއްގައި ސާފު ވައި ހުންނާނޭނަމަ، އެތަނަކީ ވިލިމާލެކަމަށް ބުއްދީގެ ހަމައިން ވިސްނައިގަނެވެއެވެ.
އާބަން ކްލައިމެޓޮލޮޖީގެ ތަޖުރިބާ ލިބިފައިވާ އެންވަޔަރަންމަންޓް މިނިސްޓްރީގެ އެއާރ ކޮލިޓީ އެނަލިސްޓެއް ކަމަށްވާ އާމިނަތު މައިހާ ޙަމީދު ވިދާޅުވީ، ވިލިމާލޭގައި މާ ވައިނުސާފުކަމަށް އެދައްކަނީ، ވައިގެ ތަޣައްޔަރުކަން ބަލާން ބޭނުންކުރާ މެޝިނުގައިވާ ސެންސަރުގެ ގޮތުން ކަމަށެވެ.
ވިލިމާލޭގައި ހުންނަ މެޝިނުގައި ބޭނުންކުރާ ހާޑްވެޔާރއާއި މާލެއާ ތަފާތެވެ. މާލޭގައި ވައިގެ ސާފުކަން ވަޒަންކުރަނީ "އެއާގްރޭޑިއަންޓް" ސެންސަރެކެވެ. ވިލިމާލޭގައި ބޭނުންކުރަނީ "އައިކިއުއެއާ އެއާވިޝުއަލް" އެކެވެ. މި ދެ ސެންސަރަކީ ވެސް އޮޕްޓިކަލް ސެންސަރެވެ. އެހެނަސް، ޚާއްސަކޮށް ދިވެހިރާއްޖެ ފަދަ ޓްރޮޕިކަލް ވައިގެ ތެތްކަން މަތީ ޤައުމުތަކުގައި، މި އާލާތްތަކުން ޑޭޓާ ޕްރޮސެސް ކުރާ ގޮތް ތަފާތެވެ.
"އަގުހެޔޮ ސެންސަރުތަކުން ވައި ހިއްކައެއް ނުލާނެ، އެހެންވީމާ ޕާޓިކަލްތަކަށް ވައިގެ ތެތްފިނިކަން ދަމައިގަނޭ، އެކަން ސެންސަރަށް ނަގައިގަނެވެނީ އިތުރު ޕީއެމް އެއްގެ ގޮތުގައި،" މައިހާ މޯލްޑިވްސް އިންޑިޕެންޑުގައި ވިދާޅުވި އެވެ. މިކަން މިހެންވާތީ، ރީޑިންގްގެ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުކުރާން އެކި އާލާތުގައި އެކި އެލްގޮރިތަމް ބޭނުން ކޮށް އުޅެއެވެ.
އޭނާ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ ޕީއެމް2.5 ގައި ކުޑަ ތަފާތެއް އުޅުނަސް، އޭކިއުއައި އަށް ބަދަލުކުރީމާ، ވަރަށް ބޮޑު ތަފާތެއްކަމުގައި ފެނުން އެކަށީގެންވާ ކަމަށާއި، އެގޮތުން ކޮޑި މީޓަރަކަށް 10 ނުވަތަ 15 މައިކްރޯގްރާމް ދެއްކިޔަސް، އޭކިޔުއައި އަށް ބަދަލުކުރީމާ 30 ނުވަތަ 50 ޕޮއިންޓުގެ ފަރަގެއް ދައްކަފާނެ ކަމަށެވެ. އެހެންވީމާ އަޞްލުގައި މާލެއާއި ވިލިމާލެއާ ދެމެދު ވައިގެ ސާފުކަމުގައި މާކަށް ބޮޑު ތަފާތެއް އުޅެނީއެއް ނޫނެވެ.
ސެންޓާރ ފޯ މެރިޓައިމް ސްޓަޑީޒް (ސީއެމްއެސް) އިން ބަހައްޓާފައި ހުރި ވައިގެ ސާފުކަން ވަޒަންކުރާ އާލާތުން ދައްކާ ނަތީޖާއަށް، ބްރިޖްގެ މަސައްކަތް ކުރާތީ، އެމަސައްކަތުގެ ތަޣައްޔަރުކަމުން އަސަރުކުރަނީތޯ ޓެސްޓުކުރާން، މޯލްޑިވްސް އިންޑިޕެންޑެންޓުން ގަނެފައިވާ މެޝިނެއް ވިލިމާލޭގެ ހުޅަނގު ކޮޅު އަތިރިމައްޗާ ކައިރީގައި ބަހައްޓާފައި ވާނެއެވެ.
ކުރި ޓެސްޓުތަކުން ފެނުނީ ސީއެމްއެސް ގެ މެޝިނުން ދައްކާ ނަތީޖާއަށްވުރެ، މިނޫހުން ވިލިމާލެ ހުޅަނގު ފަރާތުގައި ބެހެއްޓި މެޝިނުން ދައްކާ ނަތީޖާ ރަނގަޅު ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް މާލެއަށްވުރެ ގޯހެވެ.
ކަނޑުރޯޅި ތާޒާވެފައި ސާފު ވާނެ ނޫން ހެއްޔެވެ؟
މިމޫސުމުގައި ކަން އޮތިއްޔަކީ އެހެންނަކުން ނޫނެވެ.
ގޮނޑުދޮށަށް ކަނޑުން އަރައިގެން އަންނަ ވަޔަކީ ސާފު ވައިކަމަށް ބަލައިގެން ތިބެވޭކަށް މިހާރަކު ނެތެވެ. "އަޅުގަނޑުމެންނަށް ހީވެފައި މިއޮންނަނީ ކަނޑުން އަންނަ ވަޔަކީ، ޖެހޭ ވަޔަކީ ތާޒާ ވަޔޭ، ނަމަވެސް އެއީ މިޙާލަތުގައި ޙަޤީޤަތެއް ނޫން،" ޑރ މުޙައްމަދު ޢަލީ އިންޒާރު ކުރެއްވިއެވެ.
ވައިގެ ތަޣައްޔަރުކަން/ސާފުކަން ވަޒަންކުރާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟
އައިކިޔުއެއާރ އެޕް ނުވަތަ ވެބްސައިޓް ("މާލޭ" ނުވަތަ "މޯލްޑިވްސް" ހޯއްދަވާ) – އެއް މެޝިނަށްވުރެ ގިނަ މެޝިނުން ރިއަލްޓައިމް ޑޭޓާ ބެއްލެވޭނެއެވެ.
ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށް އެޅޭންހުރި ފިޔަވަޅުތަކަކީ ކޮބާ ހެއްޔެވެ؟
އަދި އެޗްޕީއޭ އާއި މޫސުމާބެހޭ ސާރވިސްގެ ސޯޝަލް މީޑިއާ ޗެނަލްތަކުން އެޑްވައިޒަރީތަކާއި މޫސުމާ ބެހޭ އަޕްޑޭޓްތައް ލިބިވަޑައިންނަވާނެއެވެ.
ބޭރު ތެރެއަށް ނުކުންނަ ނަމަ އޭކިޔުއައި ބަލަން އާދަ ކުރާށެވެ. އަމުދުން ކުޑަކުދިންނެވެ. 100 އަށް ވުރެ މަތީގައި ހުރި ނަމަ ބްރޭކް ނެގުން ގިނަ ކުރާށެވެ. ބޭރުގައި ހޭދަކުރާ ވަގުތު ކުޑަ ކުށާޭވެ. 150 އަށް ވުރެން މަތި ނަމަ ގޭތެރޭގައި މެނުވީ ޙަރަކާތްތެރި ކަސްރަތުކޮށް ނޫޅޭށެވެ.
ކުޑަދޮރުތައް ލައްޕައިގެން ތިބުން ބޭނުންތެރިއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ރޭގަނޑާއި ފަތިހުގެ ވަގުތުތަކުގައެވެ. ތަޣައްޔަރުކަން އެންމެ ޢަރަޤުވަނީ އެ ވަގުތުތަކުގައެވެ.
އެން95 މާސްކު ބޭނުންކުރާށެވެ. އެން95 އިން ޕީއެމް2.5 ފިލްޓަރ ކުރެއެވެ؛ ސާޖިކަލް އަދި ފޮތި މާސްކަކުން ފަރަޖު ނުޖެހޭނެއެވެ. ސާޖިކަލް އަދި ފޮތި މާސްކުން ފިލްޓާރކުރާނީ ހަމައެކަނި 10 އާއި 30 އިންސައްތައާ ދެމެދުގެ ކުނޑިފުއްވަރެވެ.
މާލޭގައި އެން95 މާސްކް ލިބުން އުނދަގުލެވެ. އައިޖީއެމް ހޮސްޕިޓާ، މާލެ، ކުރިމަތީގައި ހުރި ހަ ބޭސްފިހާރައެއް ބެލިއިރު، މަދުންނަމަވެސް ސްޓޮކް ހުރި އެންމެ ބޭސްފިހާރައެއް ފެނިފައިވެއެވެ. މާސްކެއްގެ އަގަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 17 (1 އެމެރިކާ ޑޮލަރު) ރުފިޔާއެވެ. މާސްކްގެ ބައްޓަން އަދި ފިޓް ދަމަހައްޓައިފިނަމަ، ބަލައިގެން ގެންގުޅެފިނަމަ އެތައް ފަހަރަކު އަލުން ބޭނުން ކުރެވިދާނެ އެވެ. ނަގާފައި ބޭނުންނުކޮށް ބާއްވާއިރު، ކަރުދާސް ކޮތަޅެއްގައި ރައްކާކޮށްފައި ބާއްވާށެވެ. އަޅައިގެން ނޭވާލާން އުނދަގޫ ވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ ސީލް ކެނޑިފައިވާނަމަ، އެހެން މާސްކެއް ވާނީ ނަގާށެވެ.
އެއާރ ޕިއުރިފަޔާރ އެއް ގަންނަން ނުލިބޭނަމަ: ބޮކްސް ފޭން ފިލްޓަރެއް (އެމެރިކާގެ އީޕީއޭ އިން ލަފާދީފައިވާ) ބޮކްސް ފަންކާއަކާއި، އުނދުން ފިލްޓަރު ބޭނުންކޮށްގެން އަގުހެޔޮ ގޮތެއްގައި ހެދިދާނެއެވެ.
ކޯސީ-ރޮސެންތަލް ބޮކްސް ހަދާނެ ގޮތް
އާދައިގެ ބޮކްސް ފޭން ފިލްޓަރެއް ހަދާނެ ގޮތުގެ ގައިޑެއް
ކުޑަކުދިންނާމެދު ޢަމަލުކުރަންވީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟
100 އަށް ވުރެ އޭކިޔުއައި މަތިވުމަކީ ކުޑަކުދިންނަށް ޚާއްޞަކޮށް ނުރައްކާވާނެ ކަމެކެވެ. އެހެންވީމާ:
ކްލާހުން ބޭރުގައި ހިންގާ ކުޅިވަރުތަކާއި ޙަރަކާތްތައް/ތަކަށް ބޭއްވުމުގެ/ފޮނުވުމުގެ ކުރިން އޭކިޔުއައި ބަލާށެވެ.
ވައި ނުސާފު ދުވަސްދުވަހު ޕީއީ އެތެރޭގައި ބާއްވަން އެދޭށެވެ.
ބޭރުގައި ޙަރަކާތެއް ބޭއްވިޔަސް، ހޭދަކުރާ ވަގުތު ކުރު ކުރާށެވެ.
150 އަށްވުރެ އޭކިޔުއައި މަތި ނަމަ، ގިނަ ވަގުތު ބޭރު ތެރޭގައި ހޭދަވާ ކަމެއް ނުކުރާށެވެ.
ދަރިފުޅުގެ ނޭވާހިއްލުން ހުންނަނަމަ، އިންހޭލާރ އަތްފޯރާ ފަށުގައި އަބަދުވެސް ބާއްވާށެވެ. އަދި ނޭވާ ނުހިއްލިޔަސް، ވައިގެ ތަޣައްޔަރުކަން ބޮޑު ދުވަސްދުވަހު، ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުން އިންހޭލާރ ބޭނުންކުރާށެވެ.
އަންނަ ހަފުތާގައި ސްކޫލުތައް ހުޅުވާބެއެވެ. އެޗްޕީއޭއިން ސޯޝަލް މީޑިޔާގައި ކުރާ ޕޯސްޓެއްގެ އިތުރުން، ވައިގެ ނުސާފުކަން ބޮޑުވެގެން ސްކޫލްތަކުގައި އެކަން ފާހަގަކޮށް، އަންގާނެ ނިޒާމެއް ޤާއިމުވެފައެއް ނުހުރެއެވެ.
އަހަރެންނަކީ ނޭވާ ހިއްލާ/ސީއޯޕީޑީ ހުންނަ މީހެކެވެ. އަޅަންވީ ކޮންކޮން ފިޔަވަޅެއް ހެއްޔެވެ؟
"އެލާޖީ ނުވަތަ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ބަލި ހުންނަ މީހަކުނަމަ، ދުރާލައި ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އަޅަން ޖެހޭނެ، އިންހޭލަރ ނުވަތަ ބޭސް ބޭނުން ކުރަން ފަށަންވާނެ ޢަލަމާތްތައް ފެނުމުގެ ކުރިން،" ޑރ މުޙައްމަދު ޢަލީ ވިދާޅުވިއެވެ.
އިންޒާރުގެ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކޮށްފައި ނެތީ ހެއްޔެވެ؟
ރާއްޖޭގައި އެމައްޗަށް ޢަމަލުކުރާ އެއާރ ކޮލިޓީ އިންޑެކްސް އަކާއި، އެއިންޑެކްސްއާ ގުޅުވައި އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތަކާއި، ސްކޫލްތަކާއި ޢާންމުންނަށް އިންޒާރު ދިނުމުގެ ހަމަތަކެއް ޤާއިމުވެފައެއް ނެތެވެ.
މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޔުނިވާރސިޓީ އިން ޑިއުކް ޔުނިވާރސިޓީއާ ގުޅިގެން އެމެރިކާގެ ސްޓޭޓް ޑިޕާޓްމަންޓުން ފައިސާ ހޯދައިގެން އުފައްދާފައިވާ 18 ސެންސަރު އެކުލެވޭ، ވިއުގައިގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި މެޓް އޮފީހުގެ ހުޅުލޭ މައި އޮފީހުގައި ސެންސަރެއް ބަހައްޓާފައި ހުރެއެވެ. ޑިސެމްބަރު 22 ވަނަ ދުވަހު ދުރު ފެންނަވަރު 2 ކިލޯމީޓަރަށް ވުރެ ކުޑަމިނުން، އެސެންސަރުގެ މަޢުލޫމާތު ޢާންމުކޮށްފައި ވެއެވެ.
މެޓްގެ އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމަކީ ވައިގެ ދަތުރުފަތުރެވެ. އެ އިދާރާއިން މޯލްޑިވްސް އިންޑިޕެންޑެންޓުގައި ބުނީ ވައިގެ ކޮލިޓީގެ މަޢުލޫމާތު ޢާންމުކުރަނީ "އޭވިއޭޝަން އަދި މެރިޓައިމް އޮޕަރޭޝަނަލް ރިކުއަރމަންޓްތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި" ކަމަށާއި، ދުންފުހުގެ ސަބަބުން ދުރުފެންނަ ނިސްބަތަށް ބޮޑު އަސަރެއް ކުރާތީ ކަމަށެވެ.
މެޓް އޮފީހުން ބުނީ "ކަމާބެހޭ އޭޖެންސީތަކުގެ މެދުގައި ނުރައްކަލުގެ މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ފޯކަލް ޕޮއިންޓުތަކަކާއި، ޕްރޮޓޮކޯލުތަކެއް ހަމަޖައްސާފައިވާ ކަމަށާއި، އެޗްޕީއޭ އަކީ އޭގެ ތެރެއިން އެއް އިދާރާ ކަމަށެވެ. އެހެންވީމާ 3 ކިލޯމީޓަރަށް ވުރެ ދުރުފެންނަ މިންވަރު ކުޑަވުމުން އެޗްޕީއޭއަށް އެލާޓް ކުރާނެއެވެ. ނަމަވެސް ވައިނުސާފުވާ މިންވަރު ނުހަނު މައްޗަށް ދިޔަސް، ދުރުފެންނަ މިންވަރަށް މާކަށް ބޮޑު އަސަރެއް ނުފޯރާވެސް ހުރެއެވެ.
މޯލްޑިވްސް އިންޑިޕެންޑެންޓުން ކުރި ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ދެމުން އެޗްޕީއޭއިން ބުނީ ސްކޫލް ޙަރަކާތްތަކާ ގުޅޭ ނިންމުންތައް ނިންމާނީ އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓްރީއަށް ފޯރުކޮށްދޭ މަޢުލޫމާތަށް ބިނާކޮށް އެމިނިސްޓްރީއިން ކަމަށެވެ. އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓްރީއާ ސުވާލު ކުރުމުން އިންފޮމޭޝަން އޮފިސަރު ވިދާޅުވީ މިނިސްޓްރީ އިން ވާނީ ކަމާބެހޭގޮތުން އެޗްޕީއޭ ކުރެން މަޢުލޫމާތު ސާފުކޮށްފައި ކަމަށާއި ސޯޝަލް މީޑިޔާގައި އެޗްޕީއޭއިން ޢާންމުކޮށްފައިވާ އިންޒާރުގެ އިތުރަށް، ސްކޫލްތަކަށް އަންގާންޖެހޭ ވަކި ޚާއްޞަ އިންޒާރެއް އަދި ނެތް ކަމަށެވެ.
މި ސަރަޙައްދުގެ އެހެން ޤައުމުތަކުންވެސް މިފަދަ ނިޒާމުތައް ޤާއިމުކޮށްފައި ވެއެވެ. ޖެނުއަރީ މަހު ތައިލެންޑުން ވަނީ ވައިގެ ނުސާފުކަން ޞިއްޙަތަށް ގެއްލުންވާ މިންވަރަށް - 350 އޭކިޔުއައި އަރާފައިވާތީ ގިނަ ސްކޫލުތައް ބަންދުކޮށްފައެވެ. ސިންގަޕޫރާއި މެލޭޝިއާގައި ޤާއިމުކޮށްފައިވާ ނިޒާމަށް ޢާންމުންނަށްވެސް ރިޕޯޓު ކުރެވެއެވެ. އަދި ވައި ތަޣައްޔަރުވުން މެދުނުކެނޑި މޮނިޓަރކޮށް، ޢާންމު މަޢުލޫމާތުގެ ގޮތުގައި ޝާޢިއުކޮށްފައި ހުރެއެވެ.