ކޮންމެ ކުއްޖަކަށް ޢާއިލާއެއް: ވަޢުދާއި ގުޅިފައިވާ ހިރާހާއި ނުރައްކާ!

"ޢާއިލާއެއްގައި މެނުވީ ކުދިން ބޮޑު ނުކުރުމަށާއި، ޢާއިލާތަކާ ކުދިން އަނބުރާ ޙަވާލުކުރަން އިސްކަން ދިން ނަމަވެސް، ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވާންދެން ކުދިން ތިބެއެވެ. ޢާއިލާއަށް އެނބުރި ދާން ނުވަތަ އެހެން ޢާއިލާއަކުން ޙަވާލު ނުވެ ގިނަ ކުދިން ފަސް އަހަރާއި ދިހަ އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތެއްގައި ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ތިބެއެވެ." އދގެ ރައިޓްސް އޮފް ދަ ޗައިލްޑް އަށް ހިޔަނި ރިޕޯޓުގައި އެޗްއާރްސީއެމް އިން ބުނެފައި ވެއެވެ. 

ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ތިބި ކުދިންނާ ޢާއިލާތަކުން ޙަވާލުވުން 2020 އާއި 2024 ގައި ނުހަނު މަދެވެ. މިފަހުން ޢުމުރުން ދޮށީ ކުދިންނާ ޙަވާލުވުމުގެ ޝައުޤުވެރިކަން ހިސާބަކަށް އިތުރު ވިއެވެ. ސަރުކާރުން ބުނަނީ މިބަދަލުގެ ސަބަބަކަށް މެދުވެރިވީ ހީނުކުރާ ކަމެއް ކަމަށެވެ؛ ނިމިދިޔަ ރަމަޟާން މަހު މިނިސްޓްރީ އޮފް ފެމިލީ އެންޑް ސޯޝަލް ޑެވަލޮޕްމަންޓުން ތައްޔާރުކޮށް، ދެއްކި "ޢާއިލާ" ޓެލެޑްރާމާއެވެ.

"ފޮސްޓާރ ކުރުމުގެ އިޖުރާޢަތުތައް އޮޅުންފިލުވައި ދީ، ފޮސްޓާރ ކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން ހުރި ކުށްހީތަށް ފިލުވައިދީ، ފޮސްޓާރ ކުރާ ކުދިންގެ ވިލުންވެރިކަމާއި ހިތްވަރު ދައްކުވައި ދިނުމުގެ ތެރެއިން، ޢާއިލާއެއްގައި ކުދިން ބޮޑުކުރުމުގެ މުހިންމުކަން މިފިލްމުން ޕްރޮމޯޓު ކުރެއެވެ." ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތަކާބެހޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާތައް ދިވެހިރާއްޖެއިން ތަންފީޒުކުރާ މިންވަރާ ގުޅޭ އދގެ ކޮމިޓީގެ މުރާޖަޢާގައި (ޕީރިއޯޑިކް ރިވިއު) މަޢުލޫމާތު ދެއްވަމުން މިނިސްޓްރީގެ ޗައިލްޑް ޕްރޮޓެކްޝަން ޑިޕާޓްމަންޓުގެ ވެރިޔާ ފައްޒަ ފުއާދު ޖެނުއަރީ މަހު ވިދާޅުވިއެވެ. "ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ތިބި ކުދިންގެ އަޑާއި ފޮސްޓާރ ބެލެނިވެރިންގެ އަޑުތައް 'ޢާއިލާ' ގައި ގެނެސްދިން. ނޭއްގާނީ ވިސްނުންތަކާއި، ކުށްހީތައް ފިލުވައިދިން. އެ ޑްރާމާއަށް ފަހު ފޮސްޓާރ ކުރަން އެދި ހުށަހަޅާ ފަރާތްތައް ގިނަވި، އަދި އެކަމާބެހޭ އިޖުރާޢަތުތައް ސާފުކުރަން ބޭނުންވާ މީހުންވެސް ގިނަވި،" އޭނާ އޮޅުންފިލުއްވައި ދެއްވިއެވެ. 

މިނިސްޓްރީ އިން ހަމައެކަނި މިރޮނގުގައި ކުރި މަސައްކަތަކީ ހަމައެކަނި މި ޓެރެޑްރާމާގެ މަސައްކަތެއް ނޫނެވެ. ފޮސްޓާރ ކެއާރއާ ގުޅޭގޮތުން މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދީ، ހޭލުންތެރިކަން އުފެއްދުމުގެ މަސައްކަތްތަކެއް ހަތަރު އަތޮޅެއްގައި ހިންގާފައި ވެއެވެ. ޝައުޤުވެރިކަން ފާޅުކުރި ޢާއިލާތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ނަގާފައި ވެއެވެ. ޓީވީއާއި ރޭޑިއޯ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގާފައި ވެއެވެ. މި ކަންކަމުގެ މަޢުލޫމާތު އދގެ ކޮމިޓީގައި ފައްޒަ ފުއާދު ދެއްވިއެވެ. 

ފޮސްޓާރ ކުރުމުގެ ދާއިރާގައި ކުރިއެރުންތަކެއް ލިބުނު ނަމަވެސް، އެޗްއާރްސީއެމް އިން ކަންބޮޑުވުންތަކެއް ފާހަގަކުރެއެވެ. އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމަކީ ރައްކާތެރިކަމާއި ޙިމާޔަތުގެ އޮނިގަނޑުތައް ޤާއިމު ކުރެވޭ ބާރުމިނަށްވުރެ އަވަސްގޮތެއްގައި ކުދިން ފޮސްޓާރ ކުރާ މިންވަރު އިތުރުވަމުން ދިއުމެވެ. "ކުޑަކުދިންނަކީ އަންނައުނެއް ނޫން. ލާފައި، ހިތްހަމަނުޖެހުނީމާ ބާލައި، އެއްލައެއް ނުލެވޭނެ،" ކުޑަކުދިންނަަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ދިގު މުއްދަތެއްގައި، ގިނަ މަސައްކަތް ކުރައްވާފައިވާ ސައިކޮލަޖިސްޓަކު މިނޫހާ ވާހަކަދައްކަމުން ވިދާޅުވިއެވެ. 

ފޮސްޓާރކުރުމުގެ މަރުޙަލާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތުތަކާ ގުޅޭގޮތުން އޭނާ ސުވާލު އުފެއްދެވިއެވެ. މިހާރު އޮތްގޮތުން ޢާއިލާއަކަށް ދެ އަހަރު ވާންދެން ކުއްޖަކު ފޮސްޓާރ ކުރެވިދާނެއެވެ. އެމުއްދަތުގައި އެކުއްޖަކުގެ އުފަން ޢާއިލާއާ ޙަވާލުކުރުމުގެ އަމާޒުގައި މަސައްކަތްތަކެއް ކުރާނެއެވެ.

"މިއީ ދިގުމުއްދަތުގެ ނުވަތަ އެހެންވެސް ދިރާސާއަކަށް ބިނާކޮށްގެން ނިންމާފައިވާ ކަމެއްތޯ؟ މި ދެއަހަރުގެ މުއްދަތަކީ ރާއްޖޭގެ ތަޖުރިބާއިން ނުވަތަ އެހެން ޤައުމުތަކުގެ ތަޖުރިބާއިން ނެރެފައިވާ ނަންބަރެއްތޯ؟" އޭނާ ސުވާލު އުފެއްދެވިއެވެ.

ނޮވެންބަރު 2023 އިން ފެށިގެން، ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ތިބި ކުދިންގެ ތެރެއިން 100 ކުއްޖަކު، ސަރުކާރުގެ "ކޮންމެ ކުއްޖަކަށް ޢާއިލާއެއް" ޕްރޮގްރާމްގެ ދަށުން، އުފަން ޢާއިލާތަކާ ނުވަތަ ފޮސްޓާރ ޢާއިލާތަކާ ޙަވާލު ކުރެވުނު ކަމަށް މިނިސްޓަރ ޑރ ޢާއިޝަތު ޝިޔާމް ޑިސެންބަރު 29، 2025 ގައި މީޑިޔާގައި ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި ޕްރޮގްރާމްގައި ބައިވެރިވެ، ކުދިން ފޮސްޓާރ ކުރުމަށް އޭނާ ގޮވައިލައްވައި، އާދަޔާ ޚިލާފު ޙަމްދަރުދީއާއި އަޅައިލުން ފޮސްޓާރ ޢާއިލަތަކުން، ޙަވާލުވާ ކުދިންނަށް ދޭ ކަމަށް ވިދާޅުވެ، ތަޢުރީފު ކުރެއްވިއެވެ.

މިނިސްޓްރީ އިން ބުނަނީ މި ޕްރޮގްރާމްގެ ދަށުން ދިގު މުއްދަތުގައި ކުދިން ފޮސްޓާރ ކުރެވެން ނެތް ފަރާތްތަކުން، ކުރު މުއްދަތުގައި ފޮސްޓާރ ކުރުމަށް ފުރުޞަދު ހުޅުވައި ދެއެވެ. ދެ އަހަރު ދުވަހުގެ ފޮސްޓާރ މުއްދަތުގައި، ކުއްޖާގެ އުފަން ޢާއިލާއިން މީހަކު ޙަވާލު ނުވެއްޖެނަމަ، ގިނަ ދުވަހަށް ބެލެނިވެރިކަމާ ޙަވާލުވެ، ފޮސްޓާރކުރާން، ފޮސްޓާރ ޢާއިލާއަށް އެދެވިދާނެއެވެ. 

މިނޫހާ ވާހަކަދެއްކި ސައިކޮލޮޖިސްޓު ވަނީ ކުރުމުއްދަތަށް ފޮސްޓާރ ކުރުމުގެ ނުރައްކަލާމެދު އިންޒާރު ކުރައްވާފައެވެ. "މިސާލަކަށް ކުއްޖަކު ހަމަ އުފަންވުމާއެކު ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް'ހިޔާ' އަށް ގެންދަނީ. އެކުއްޖާއަށް އެނޫން ހިޔާވައްސެއް ދުވަހަކު ފެނިފައެއް ނުހުންނާނެ. އެކުއްޖާގެ ނަޒަރުގައި އޭނާގެ ބެލެނިވެރިއަކީ އެކުދިން ބަލަހައްޓާ މުވައްޒަފުން. އެތަނުން މިގެންގޮސް ލަނީ ތަޖުރިބާގެ މުއްދަތަކަށް. ވިސްނަވާ އެކުދިންގެ ދުޅަހެޔޮކަމާއި ނަފްސާނީ ޙާލަތަށް ވާނެ ގޮތް. މިކަންކަމުގެ މައްޗަށް އެކަކުވެސް ބަލައި، ދިރާސާކޮށްފިބާ؟،" އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. 

މީގެ އިތުރުން ބައެއް ފޮސްޓާރ ޢާއިލާތަކުގެ ނިޔަތާމެދުވެސް އޭނާ ސުވާލު އުފެއްދެވިއެވެ. މިފަހުން ފޮސްޓާރ ކުރާ ކުއްޖެއްގެ ބޮލަކަށް ދޭ އެލަވަންސްގެ ޢަދަދު 5000 ރުފިޔާއަށް ބޮޑުކޮށްފައިވާއިރު، ފޮސްޓާރކުރަނީ އެފައިސާކޮޅުގެ ބޭނުމުގައި ކަމަށް ވުން އެކަށީގެންވެއެވެ. ކުރިން ލިބެނީ ކުއްޖަކަށް 1000 ރުފިޔާއެވެ. ދެން ބެލެނިވެރިޔާއަށް 500 ރުފިޔާ ލިބެއެވެ. މިއާއެކު، އެޗްއާރްސީއެމް އިން ބުނަނީ އެލަވަންސަކީ ކުދިން ދައުލަތުގެ ބެލެނިވެރިކަމުގައި ތިބޭ މިންވަރު ފާހަގަވާ މިންވަރަށް މަދުކުރަން ބާރުއަޅާ ކަމެއް ނޫންކަމަށެވެ. 

މިހާރު ނިޒާމު އޮތްގޮތުން އޮޅުންނުފިލާ، ކަނޑަނާޅައި ކަންކަން މާ ގިނައިީ ކަމަށް ސައިކޮލޮޖިސްޓް ވިދާޅުވެއެވެ.

ޤާނޫނީ މަފްހޫމެއްގެ ގޮތުގައި ފޯސްޓާރ ކުރުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ނިސްބަތުން އާ ކަމެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިހުއްސުރެ އޮތީ ގާތްތިމާގެ މީހުންނާއި، ދަންނަ މީހުން ނުވަތަ ދަރިން ނުލިބޭ މީހުން ބެލެނިވެރިކަން ނެތް ކުދިންނާ ޙަވާލުވެ، ތަރުބިއްޔަތު ކުރާ، ނުރަސްމީ ނިޒާމެކެވެ. ނަމަވެސް މިނިޒާމުން ބާކިވާ ކުދިން މަގުތައްމަތީގައްޔާއި، އެއްގެއިން އަނެއްގެޔަށް ހިޖުރަކުރުމުގައި އުޅޭން ޖެހިފައިވެއެވެ.

ޢާއިލީ ޤާނޫނު ބިނާވެފައިވަނީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ހަމަތަކަށެވެ. ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތަކާ ބެހޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާގައި ދިވެހިރާއްޖެއިން ސޮއިކުރީ 1991 ގައެވެ. ނަމަވެސް އެމުޢާހަދާގެ 21 ވަނަ މާއްދާއަށް އިޢުތިރާޟު ކުރިއެވެ. ކުދިންގެ ބެލެނިވެރިކަން ހުރިހާ ސިފައެއްގައި އުފަން ޢާއިލާ ނޫން އެހެން ފަރާތަކަށް ނިސްބަތް ނުކުރެވޭނެކަމަށް ބުނަމުންނެވެ. އެހެންވީމާ ދިވެހި ޤާނޫނުން ހުއްދަ ދެނީ "ކަފާލާ"ގެ ނިޒާމުގެ ދަށުން، ދިގުމުއްދަތުގެ ބެލެނިވެރިކަން ޙަވާލު ކުރުމެެވެ. 

"މީގެ މާނައަކީ ކުއްޖާގެ ޢުމުރުން 18 އަހަރު ފުރޭންދެން ފޮސްޓަރ ޕޭރެންޓަށް ޤާނޫނީ ބެލެނިވެރިކަން ޙަވާލުކޮށް، ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހުރިހާ ބެލެނިވެރިކަމުގެ ޙައްޤުތަކާއި ޒިންމާތައް ފޮސްޓަރ ޕޭރެންޓަށް ބަދަލުކުރުން،" ފައްޒަ ފުއަދު އދގެ ކޮމިޓީއަށް އޮޅުންފިލުއްވައި ދެއްވިއެވެ. އަދި ބެލެނިވެރިކަން ޙަވާލުވާ ޢާއިލާ އަދި ކުއްޖާގެ ބޭނުންތަކަށް އެހީވެދިނުމަށް މޮނިޓާރކުރުމުގެ ފުރިހަމަ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކޮށްފައިވާނެ ކަމަށްވެސް އޭނާ އދގައި ވިދާޅުވިއެވެ. 

ގާތްތިމާގެ މީހުން ނުވަތަ ޢާއިލާގެ ރައްޓެހިން ޢާންމުކޮށް ކުދިން ގެންގުޅެނީ ރަސްމީ އިޖުރާޢަތެއް ފުރިހަމަ ނުކޮށެވެ. އެފަދަ ރަސްމީ އިޖުރާޢަތެއްގެ ތެރެއަށް ވަނުމުގެ ނުވަތަ ކޯޓަކުން ބެލެނިވެރިކަން ޙަވާލުވުމުގެ ބޭނުމެއް އޮތްކަމަށް އެފަރާތްތަކުން ގިނަ ފަހަރު ނުދެކެއެވެ. އެކަމަކު މި އިންތިޒާމުތަކުގައި ބެލެހެއްޓުންތެރިންނަށް ތަންފީޒުކުރެވޭނެ ޙައްޤުތަކެއް ނެތް ކަމަށެވެ. އެޗްއާރުސީއެމް އިން އިންޒާރު ދީފައި ވަނީ ކުދިންގެ "ބަޔޮލޮޖިކަލް ބެލެނިވެރިން" އަލުން ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިކަން ހޯދަން އުޅެިފިނަމަ އެކުދިން ޙަވާލުކުރަން ޖެހުމާއި، އެކުދިންގެ ޙަޔާތަށް ބުރޫއެރުމުގެ ނުރައްކާ އެބައޮތް ކަމަށެވެ. އަދި މި ކުދިންގެ ރަސްމީ ރެކޯޑު ނެތުމުން އިޖުތިމާޢީ ޚިދުމަތްތައް ލިބުން ހަނިވެގެންދާ ކަމަށެވެ. 

2000 ގެ އަހަރުތަކުގެ ކުރީކޮޅު މަސްތުވާތަކެތީގެ ވަބާ އިތުރުވުމާއި ޢާއިލާތަކަށް ރޫޅުން ގިނަވިއެވެ. ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކުގެ ބޭނުން ބޮޑުވިއެވެ: 1979 ވަނަ އަހަރު ދައުލަތުގެ ބެލެނިވެރިކަމުގެ ދަށުގައި ކުދިން ގެންގުޅޭ ފުރަތަމަ މަރުކަޒު "އިޞްލާޙިއްޔާ"ގެ ނަމުގައި ހުޅުވިއެވެ. ފިރިހެންކުދިންނަށް ޚާއްޞަ އެމަރުކަޒު ބަންދުކުރީ ފާޑުކިޔުންތައް ބޮޑުވެ 2013 ގައެވެ.  2004 ގައި "ކުޑަކުދިންގޭ ހިޔާ" ހުޅުވިއެވެ. ހަމައެކަނި އަންހެން ކުދިން ބަލަހައްޓަން ޚާއްޞަކޮށްގެން "އަމާން ހިޔާ" ޤާއިމުކުރިއެވެ. އަދި 13 އަހަރުން ދަށުގެ ކުދިން ބަލަހައްޓާން  "ފިޔަވަތި" ޤާއިމުކޮށްފައި ވެއެވެ. މިހާރު އަތޮޅު ތެރެއަށް ބެހިފައިވާ 9 މުވައްސަސާއަކުން، ކުދިން ބަލަހައްޓައެވެ. އެއިން ކޮންމެ މުއައްސަސާއެއްގައި ވިއްސަކަށް ކުދިން އެބަތިއްބެވެ. 

އެކަމަކު ފިޔަވަތީގައި އެކަނިވެސް 81 ކުދިން ދިރިއުޅެއެވެ. އެޗްއާރުސީއެމްގެ ހޯދުންތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ފިޔަވަތި އަދި ސަރަޙައްދީ "އަމާންވެށި" ތަކުގައި ގިނަ ދުވަސްވެފައި ތިނި ކުޑަކުދިން ފުނިޖެހިފައި ތިބި ކަމަށެވެ، 

2019 ވަނަ އަހަރު ފާސްކުރި ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ ޤާނޫނުން - ފުރަތަމަ 2012 އުފެއްދި - ފޮސްޓާރ ކެއާރ ޕެނަލަށް ޤާނޫނީ ޙައިސިއްޔަތު ދިނެވެ. ޢާއިލާތަކާ ކުދިންގެ ބެލެނިވެރިކަން ޙަވާލުކުރުމުގެ އުޞޫލުތައް ޤާއިމުކޮށް، ކަމާބެހޭ ޤަވާޢިދުތައް އެކުލެވިއެވެ.  ނަމަވެސް ފޮސްޓާރކުރުން ހިނގައިގަންނަ ގޮތް އޮތީ ނުވެފައެވެ. 

މާޗް 2023 ގެ ނިޔަލަށް ލިބެން ހުރި ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި 187 ކުދިން ދިރިއުޅެއެވެ. އެއީ 82 އަންހެން ކުދިންނާއި 105 ފިރިހެން ކުދިން ކަމަށްވާއިރު، މިއީ ރާއްޖޭގެ ކުޑަކުދިންގެ އާބާދީގެ 0.02 އިންސައްތައެވެ. އޭގެ ބޮޑު އަޣުލަބިއްޔަތެއް (91 އިންސައްތަ) ތިބީ ކުޑަކުދިންގެ ދާއިމީ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މުއައްސަސާތަކުގައެވެ. ރަޖިސްޓްރީ ކޮށްފައިވާ 18 ފޮސްޓާރ ޢާއިލާގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ތިބީ އެންމެ 16 ކުދިންނެވެ. 

މައިންބަފައިން މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރުމާއި، އިހުމާލުވުމާއި، އަނިޔާ ކުރުމާއި، މައިންބަފައިން ޖަލު ޙުކުމެއް ތަންފީޒުކުރުންފަދަ ސަބަބުތައް ހިމެނޭގޮތުން ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ކުޑަކުދިން ދަނީ އެތައް ސަބަބުތަކަކާ ހުރެއެވެ. ދައުލަތުގެ ބެލެހެއްޓުންތެރި ކަމުގެ ދަށަށް ކުއްޖަކު ދިއުމަށްފަހު، އެތައް އަހަރެއް ވާންދެން އެގޮތުގައި ތިބެތެވެ.

އެކަމުގެ ސަބަބުތައް އެޗްއާރްސީއެމް އިން ފާހަގަކުރެއެވެ؛ ދާއިމީ ބެލެނިވެރިކަން ހޯދާން އެންމެ މަދުވެގެން 2 އަހަރު ހޭދަކުރަން ޖެހުމާއި، އެކަމަށްޓަކައި ގިނަ ލިޔެކިޔުންތަކެއްގެ މަސައްކަތް ހިންގާން ޖެހުމާއި، ދުރު ރަށްރަށުގައި ނުވަތަ ވީ ވަކި ތަނެއް ނޭނގޭ މައިންބަފައިންގެ ސޮއި ބޭނުން ވުމެވެ. މީގެ އިތުރުން، ޢާއިލީ ގުޅުމާއި، ގާތްތިމާގެ ކަމުން ކުދިން ބަލަހައްޓަމުންދާ ފަރާތްތަކަށް ރަސްމީ ފޮސްޓާރގެ ނިޒާމާއި، ޢިނާޔަތްތަކުގެ ޚަބަރުދަބަރު ނޭނގުމާއި، ދައުލަތުގެ ބެލެނިވެރިކަމުގައި އެއްވެސް އިރެއްގައި ހުރި ކުއްޖަކު ނަމަ، އެކުދިންނާމެދު ޢާންމުކޮށް ދެކޭ ނުރަނގަޅު ދެކުންތަކުގެ ސަބަބުން، ޢާއިލާތަކުން އެފަދަ ކުދިންނާ ޙަވާލުވާން ބޭނުންނުވުން ހިމެނެއެވެ. 

އިތުރު ކުދިން ޢާއިލާތަކާ ގުޅުވައި، ބެލެހެއްޓުންތެރިކަމާ ޙަވާލުކުރަން ނިޒާމު އޮތީ ތައްޔާރުވެފައިތޯ ސުވާލު ކުރާނަމަ، ޖަވާބު ސާފެއް ނޫނެވެ. ނިމިދިޔަ އަހަރާ ހަމައަށް، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ތިބީ އެންމެ 61 ކުޑަކުދިންގެ ސޯޝަލް ވޯކަރުންނެވެ. ރާއްޖޭގައި 128،208 ކުޑަ ކުދިން އެބަތިއްބެވެ. ސޯޝަލް ވޯކަރެއްގެ ބޮލަކަށް 160 އެއްހާ ކޭސް ޖެހެއެވެ. ފޮސްޓާރ ކުރުމާބެހޭ އެންމެހާ މިނެކުރިމަކާއި ވަޒަންކުރުމެއް އަދި ޕެނަލްތަކަށް ހުށަހެޅުމާއި، ކޯޓު މުޢާމަލާތްތައްވެސް ހިންގާން ޙަވާލުވެފައިވަނީ އެ ސޯޝަލް ވޯކަރުންނާއެވެ. 

ޤަވާޢިދު ބުނާގޮތުން ޢާއިލާއަކާ ކުއްޖަކު ޙަވާލު ކުރުމުގެ ކުރިން ބަލަންޖެހޭ ކަންތައްތަކެއް ހުރެއެވެ. އަދި އެއާޢިލާއަށް ދޭންޖެހޭ ސަޕޯޓު ބަޔާންވެފައި އެބަހުއްޓެވެ. ނަމަވެސް، 2023 ގެ އެޗްއާރްސީއެމްގެ ދިރާސާއެއް ދައްކާގޮތުގައި، ޚާއްޞަކޮށް މާލެއާ ދުރު، ރަށްފުށުގެ ސަރަޙައދުތަކުގައި، މުވައްޒަފުން ނެތުމުުގެ ސަބަބުން ކުދިން ޙަވާލުކުރުމުގެ ކުރިންނާއި ފަހުން ޤަވާޢިދުން ޙާލަތު މޮނީޓަރކުރަމަކުން ނުދެވެއެވެ. ކުދިން ބަލަހައްޓާ މަރުކަޒުތަކުގައި ކައުންސިލަރުންނާއި ސައިކޮލޮޖިސްޓުންގެ މަޤާމުތަކުގައި މުވައްޒަފުންނެއް ނެތެވެ. 

ދުރުދުރުގައި ރަށްރަށް ހުންނާތީވެސް ދިމާވާ ގޮންޖެހުން މަދެއް ނޫނެވެ. ޢާއިލާއަށް ކުއްޖާއާ ގުޅެނީ ހަމައެކަނި ފޯނުކޯލެއް މެދުވެރި ކޮށެވެ. ކުދިން ދެކެން ދާން ދަތުރުކުރާކަށް ދައުލަތުން ދޭ އެހީއެއް ނޯވެއެވެ. ވަގުތީގޮތުން ކުއްޖަކު ބަހަައްޓާފައިވާ ޢާއިލާއަކުން، އެކުއްޖާ ބަދަލުކުރަން ޖެހުނުނަމަ، އެހެން އަތޮޅަކަށްވެސް އެބަ ގެންގޮސް ލައެވެ. ވީމާ 18 އަހަރު ފުރުނީމާ އެކުއްޖާއަށް އެހީތެރިކަމާއި އަޅައިލުން ދޭން ތިބި ޢާއިލީ އަދި ހިތްވަރާއި އެހީގެ ވިއުގަތައް ކަފާސްވެގެން ދެއެވެ. 

ޢާއިލާއަކާ ޙަވާލުނުވެ، ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ހުރުމުގެ ނުރައްކަލަކީވެސް ފާހަގަކުރެވޭ ހިރާހެކެވެ. ދިވެހި ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ތިބޭ ކުދިން މަސްތުވާތަކެއްޗާ ދިމާލަށް ދިއުމާއި، ގޭންގަކުން ރެކްރޫޓުކުރުމުގެ ބިރު އޮވެއެވެ. މިކަންކަން 2023 ވަނަ އަހަރުގެ ދިރާސާގައި ފާހަގަކޮށްފައި އެބަހުއްޓެވެ. ބައެއް ކުދިންނަށް ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ތިބުމަކީ ނުރައްކަލެކެވެ. ނަމަވެސް، ޢާއިލާއަކާ ބެލެނިވެރިކަން ޙަވާލުކޮށް، އެމާޙައުލުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރެވޭނެ ނިޒާމެއް ޤާއިމުވެފައި އޮތްތޯ ކުރެވޭ ސުވާލުގެ ނުރައްކާވެސް ކުޑައެއް ނޫނެވެ.